Posted in Կենսաբանություն

ԴՆԹ․ հետազոտական աշխատանք

ԴՆԹ-ն հայտնաբերվել է 1869 թվականին Ֆրիդրիխ Միշերի կողմից։ Սկզբում նա այն անվանել է նուկլեին, բայց հետագայում, երբ բացահայտում է այդ նյութի թթվային հատկությունները, վերանվանում է՝ նուկլեինաթթու։ Նոր բացահայտված միացության կենսաբանական նշանակությունը դեռևս պարզ չէր, և այն պարզապես համարում էին օրգանիզմում ֆոսֆորի պահեստարան։ Ավելին, դեռ 20-րդ դարի սկզբում շատ կենսաբաններ համարում էին, որ ԴՆԹ-ն ոչ մի կապ չունի տեղեկատվության պահպանման և փոխանցման հետ։ Հետագայում ապացուցվեց, որ ոչ թե սպիտակուցներն են գենետիկական տեղեկատվությունը պահպանող մոլեկուլները, այլ ԴՆԹ-ն։ Այս փաստը ապացուցող առաջին փորձերը կատարեցին Էվերը, Կոլին Մաք-Լեոդը և Մաքլին Մաք-Կարտին 1944 թվականին։ Ամերիկացի գիտնականներ Ալֆրեդ Հերշիի և Մարտա Չեյզի փորձը՝ նշագրված իզոտոպներով, թույլ տվեց ապացուցել, որ վարակված բջիջներ է անցնում ֆագի միայն նուկլեինաթթուն, իսկ ֆագերի նոր սերունդներն ունենում են և՛ սպիտակուցներ, և՛ նուկլեինաթթուներ։ Մինչ 20-րդ դարի 50-ական թվականները ԴՆԹ-ի ճշգրիտ կառուցվածքը մնում էր անհայտ։ Չնայած արդեն քիչ թե շատ հայտնի էր, որ ԴՆԹ-ն կազմված է մի քանի շղթաներից, շղթաների թիվը և դասավորությունը ոչ ոք չգիտեր։ ԴՆԹ-ի կրկնակի պարույրի կառուցվածքն առաջարկեցին Ֆրենսիս Կրիկն ու Ջեյմ Ուոթսոնը 1953 թվականին՝ հիմնվելով Մորիս Ուիլկինսի և Ռոզալինդ Ֆրանկլինի ստացած ռենտգենոկառուցվածքային տվյալների, ինչպես նաև «Չարգաֆի օրենքի» վրա։ Ուոթսոնի և Կրիկի առաջարկված ԴՆԹ-ի մոդելը հետագայում ապացուցվեց, իսկ նրանց առաջարկը 1962 թվականին ստացավ Նոբելյան մրցանակ՝ ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում։ Նոբելյան մրցանակը ստացողների շարքում չկար Ռոզալինդ Ֆրանկլինը, քանի որ նա այդ ժամանակ մահացել էր քաղցկեղից (մրցանակը ետմահու չի շնորհվում)։

Advertisements
Posted in Կենսաբանություն

Վիտամիններ

Օրգանիզմ ներմուծված սննդանյութերի մեջ պարունակվում են նյութեր` վիտամիններ, որոնք անհրաժեշտ են նյութափոխանակության կարգավորման և բջիջների բնականոն կենսագործունեության համար: Վիտամինների քանակությունն ավելի շատ է բուսական օրգանիզմներում, սակայն որոշ վիտամիններ բավարար քանակությամբ կան նաև կենդանական ծագում ունեցող սննդամթերքում: Օրգանիզմի վիճակը վիտամինների բացակայության դեպքում կոչվում է ավիտամինոզ, անբավարարության դեպքում` թերվիտամինոզ (հիպովիտամինոզ), իսկ հավելյալ քանակի դեպքում՝ գերվիտամինոզ (հիպերվիտամինոզ): Գերվիտամինոզի  դեպքում խիստ արագանում են նյութափոխանակության գործընթացները կամ շեղվում մեկ այլ ուղղությամբ: Սննդի միջոցով վիտամինների ընդունումը նպաստում է ֆերմենտների և այլ կենսաբանական ակտիվ նյութերի առաջացման գործընթացին: Դրանց անվանումը տրվում է լատիներեն լեզվի գլխատառերով՝ A,B,C,D և այլն: Վիտամինները բաժանվում են 2 խմբի` ջրալույծ և ճարպալույծ: Ճարպալույծ են A,D,E,K վիտամինները, իսկ ջրալույծ՝ B և C:

Posted in Կենսաբանություն

Մարսողական հիվանդություններ

Ստամոքս-աղիքային հիվանդությունները հաճախ առաջանում են հիվանդաբեր մանրէների ազդեցության հետևանքով: Այդպիսի մանրէներն օրգանիզմ կարող են թափանցել ջրի, ոչ լավ լվացված բանջարեղենի, մրգերի, ինչպես նաև կեղտոտ ամանեղենի և չլվացված ձեռքերի միջոցով: Աղիներում այդ մանրէները բազմանում, արտադրում են թունավոր նյութեր և պատճառ դառնում օրգանիզմի թունավորմանը: Ամենից հաճախ հանդիպող ստամոքսաղիքային հիվանդություններից են դիզենթերիան, որովայնային տիֆը, խոլերան: Այդ հիվանդությունները դրսևորվում են, սովորաμար, ջերմության բարձրացմամբ, աղիների աշխատանքի խանգարմամբ և այդպիսի դեպքերում պետք է շուտափույթ դիմել բժշկի օգնության: Նաև ասեմ, որ մարսողական հիվանդյութուները կարող են դառնալ գիրության պատճառ: Խոլերայի հարուցիչը` բակտերիան ունի ստորակետի ձև: Այն բավական կայուն է հատկապես ջրային միջավայրում, սակայն հեշտությամբ մահանում է քլորակրի ազդեցությունից: Այդ պատճառով խոլերայի համաճարակների ժամանակ խորհուրդ է տրվում օգտագործվող ջուրը, կաթը եռացնել, ուտելուց առաջ ձեռքերը մշակել քլորակրի լուծույթով և ապա լավ լվանալ մաքուր ջրով: Խոլերան հաճախ դրսևորվում է վարակից 2-3 օր հետո: Խոլերայի հարուցիչներն ընկնելով բարակ աղի, արագորեն բազմանում են, արտազատում են թույն, որն առաջացնում է լուծ, երբեմն արյունախառն արտաթորանքով: Այդ ընթացքում օրգանիզմը կորցնում է մեծ քանակությամբ ջուր և հանքային աղեր: Հիվանդին կարելի է փրկել միայն հակաբիոտիկներ օգտագործելու միջոցով:

Posted in Կենսաբանություն

Ալերգիկ ռինիտ

Ռինիտի ախտանիշներն են փռշտոցը, քթահոսությունը, քթի փակվածությունը և քորը: Բնութագրական ախտանշանների առկայությունը գրեթե բոլոր օրերին, որոնք տևում են առնվազն 1 ժամ, բավարար են ախտորոշումը դնելու համար: Քանի որ  չկա համընդհանուր համաձայնեցված սահմանում և նորմալի ու ախտաբանականի միջև տարբերությունը հստակ չէ, ուստի չկան նաև ռինիտի ճշտգրիտ տարածվածության տվյալներ: Մի շարք հետազոտություներ վկայում են, որ ռինիտի հավաքական տարածվածությունը մոտավորապես 10-20% է բնակչության մեջ: Ալերգիկ ռինիտը սովորաբար սկսվում է ուշ մանկական տարիքում, միջինը` 10 տարեկան հասակում: Մեծ մասամբ այն սկսվում է 10-25 տարեկանում: Ինչպես և մյուս ալերգիկ հիվանդությունները, ռինիտի տարածվածությունը ևս գնալով մեծանում է: Ռինիտը դասակարգվում է ալերգիկ և ոչ ալերգիկ ռինիտի և այնուհետև տարբերակվում սեզոնային և շուրջտարյա ռինիտի: Ալերգիկ ռինիտը հաճախ  ձևավորվում է այն երեխաների մոտ, ովքեր արդեն ունեն ատոպիայի որոշ նշաններ: Որոշները կարող է ունենան ասթմա, մյուսները հավանաբար ունեցել են ատոպիկ դերմատիտ վաղ մանկական հասակում: Խիստ ատոպիկ երեխաները հակված են հիվանդանալու ատոպիկ դերմատիտով վաղ մանկական հասակում, ասթմայով 5-10 տարեկանում և ռինիտով 10-15 տարեկան հասակում: Սա հաճախ անվանում են «ալերգիկ երթ»: Սեզոնային ալերգիկ ռինիտը հաճախ բարելավվում է մեծահասակների մոտ և տարածված չէ ծերերի մոտ: Շուրջտարյա ռինիտը չունի այսպիսի բարենպաստ կանխատեսում: Այլ ալերգիկ հիվանդությունների նման ատոպիկ ժառանգականությունը մեծ դեր ունի նաև ալերգիկ ռինիտի առաջացման գործում: Ժառանգման ճշտգրիտ ձևը, այնուամենայնիվ, դեռ հայտնի չէ: Ժառանգականորեն նախատրամադրված երեխաների մոտ միջավայրի ազդեցությունը, հատկապես կյանքի առաջին տարվա ընթացքում, կարող է նպաստել հիվանդության զարգացմանը: Միջավայրի գործոններից են ալերգենների ազդեցությունը, ծխախոտի ծուխը և այլ աղտոտող նյութեր(աղյուսակ 14): Այս գործոնների մեծ մասը շարունակում է կարևոր  դերում մնալ հետագա կյանքում: Շուրջտարյա ալերգիկ ռինիտի ամենատարածված պատճառն է տան փոշու տիզը և ախտանիշները գրեթե ամեն օր առկա են: Կենդանիների (կատու, շուն կամ ձի) թեփի, բուրդի կամ թուքի մասնիկների հանդեպ ալերգիան նույնպես տարածված է, բայց ախտանիշները կարող են լինել ընդմիջվող: Բորբոսասնկերի հանդեպ ալերգիան ավելի հազվադեպ է ռինիտի պատճառ հանդիսանում, քանի որ բորբոսասնկի սպորները տրամագծով 5 միկրոնից փոքր են և սովորաբար անցնում են քթային ուղիներով ու նստում շնչուղու ստորին հատվածներում: Շատ հիվանդներ ալերգիկ են և° ծաղկափոշու և° տան փոշու տիզի հանդեպ, ուստի ունեն շուրջտարյա ախտանիշներ, որոնք սրվում են ծաղկման սեզոնին: Շուրջտարյա ալերգիկ ռինիտի ախտանշանները նման են սեզոնայինին` բացառությամբ, որ շաղկապենու բորբոքումը նվազագույն է և քթի փակվածությունը ավելի արտահայտված է: Քթի լորձաթաղանթը գերզգայուն է` ի շնորհիվ մշտական ցածր աստիճանի բորբոքման: Ուստի բացի հայտնի ալերգենից` այս հիվանդները զգայուն են նաև մի շարք ոչ յուրահատուկ հրահրիչների հանդեպ, ինչպիսիք  են սառը օդը, փոշին, ծուխը, քիմիական նյութերը և հարդարման միջոցները:

Posted in Կենսաբանություն

Սիրտ

Սիրտը քառախորշ սնամեջ մկանային օրգան է, գտնվում է կրծքավանդակում, փոքր-ինչ ձախակողմյան դասավորությամբ: Չափահաս մարդու սրտի զանգվածը կազմում է 250300 գ

Սիրտը գտնվում է սրտապարկում, որը շարակցահյուսվածքային թաղանթ է: Սրտապարկի ներքին մակերևույթն արտադրում է քիչ քանակությամբ հեղուկ, որը թուլացնում է կծկման ժամանակ առաջացած շփման ուժը:

Սրտի աջ նախասրտի պատում գտնվում է բջիջների հատուկ խումբ, որոնցում պարբերաբար գրգիռներ են առաջանում, տարածվում նախասրտերի, ապա փորոքների պատերով: Դրա շնորհիվ սիրտը կարող է ռիթմիկ աշխատել անկախ նյարդային և հումորալ ազդեցությունից: Սրտի այդ հատկությունը կոչվում է ինքնավարություն(ավտոմատիզմ):

Սրտի աջ նախասրտի և աջ փորոքի բացվածքի սահմանում գտնվում են եռափեղկփականներ (կազմված երեք փեղկից), իսկ ձախ նախասրտի ու ձախ փորոքի բացվածքի սահմանում` երկփեղկ փականները:

Սրտից դուրս եկող թոքային զարկերակի և աորտայի ներսում կան կիսալուսնաձև փականներ: Եռափեղկ և երկփեղկ փականները խոչընդոտում են արյան հետադարձ շարժումը փորոքներից նախասրտեր: Կիսալուսնաձև փականներն արգելակում են արյան հետադարձ շարժումը թոքային զարկերակից և աորտայից դեպի սիրտ:

Posted in Կենսաբանություն

Ականջի հիվանդություններ․ Միգրեն

Միգրենը պարզապես գլխացավ չէ: Ով կյանքում երբևէ ունեցել է միգրենի նոպա, գիտի, որ դա սոսկ ցավ չէ, այլ կյանքի բոլոր ոլորտներին առնչվող մի տհաճություն, որը շատ հաճախ խանգարում է նորմալ գործունեությանը:Սուր, տրոփող, միակողմանի (հազվադեպ՝ երկկողմանի) ցավ, սրտխառնուք, փսխում, լույսի ցավագին ընկալում, ձայների հանդեպ ու շարժումների ժամանակ՝ գերզգայնություն: Եվ զարմանալի չէ, որ այդ հիվանդությունը հաճախ պատճառ է դառնում, որ դասը կամ աշխատանքը անհնարին դառնա, նույնիսկ հարազատների հետ հարաբերությունների վրա բացասաբար ազդի:Միգրենի ժամանակ մարդը գլխացավ է զգում, որը ոչ մի բանի հետ հնարավոր չէ համեմատել: Նոպայի միջին տևողություն 15-24 ժամ է, ընդ որում, հիվանդներից մեկ երրորդի մոտ նոպան կրկնվում է ամսական առնվազն մեկ անգամ: Ի լրումն՝ միգրենով տառապողները հաջորդ նոպայի սպասման ահի մեջ են ապրում, ինչի հետևանքը լինում է այն, որ նրանց շրջանում դեպրեսիաները 3 անգամ ավելի շատ են հանդիպում, քան մյուսների:Միգրեն ունեցողը չի կարող արևի տակ երկար գտնվել: Պարտավոր են սննդին հետևել, հրաժարվել մի շարք մթերքներից, որոնք, ըստ էության, նպաստում են նոպաների առաջացմանը: Ուժահատ անող նոպաների արանքում հիվանդները պարզապես էներգիայի բացակայությունից են տանջվում: Միգրենի հետևանքով քնի խանգարում է առաջանում: Ի դեպ, հիմնականում միգրենից տուժում են կանայք, ընդ որում երկու անգամ ավելի հաճախ, քան տղամարդիկ: Դա բացատրվում է հորմոնալ գործոններով: Հաճախ միգրենի առաջին արտահայտությունները համընկնում են սեռահասունացման շրջանի հետ, իսկ միգրենի «ամենատանջալից տարիքը» 35-45-ն է: Սա համարվում է ժառանգական հիվանդություն: Դա նշանակում է, որ միգրեն ունեցող ծնողի երեխան հետագայում 60% հավանականությամբ կբախվի այդ խնդրին: Եթե միգրեն ունեն ծնողներից երկուսն էլ, ապա երեխայի՝ միգրենով հիվանդանալու հավանականությունը 80-90% է: Հիվանդության սկսվելուն նպաստում են բազում պատճառներ՝ տարիքային հորմոնալ փոփոխությունները, թերի քունը, սթրեսը, սննդի ռեժիմի խախտումը: Սուր հոտերը, չոր կարմիր գինին, կոշտ պանիրները, ընկուզեղենը, շոկոլադը նույնպես կարող են միգրենի նոպայի պատճառ դառնալ:Բժիշկներն անգամ միգրենով հիվանդ կնոջ պատկերը կարող են նկարագրել. «Հաճախ կին է հիվանդը, որը շատ մեծ պատասխանատվությամբ է օժտված, աշխատում է ժամը 7-23-ը, ծխում է, ավելորդ քաշ ունի»:Այսօր շատերը տեղյակ չեն, որ միգրեն ունեն: Դա նշանակում է, որ հազարավոր մարդիկ պարբերաբար գլխացավեր են ունենում ու համապատասխան թերապիա չեն ստանում միայն այն պատճառով, որ չգիտեն՝ ինչի հետ գործ ունեն: Դա հանգեցնում է նրան, որ սովորական հանգստացնող դեղամիջոցներն այլևս չեն օգնում, մեծանում է բժիշկների նկատմամբ անվստահությունը, ի վերջո, հիվանդը, քանի որ չի կարողանում նաև իր ընտանիքի անդամներին բացատրել, թե ինչ է կատարվում իր հետ, մեկուսանում է թե՛ հիվանդության (նշեցինք՝ լուսա-, ձայնա-, հոտագերզգայնության) և թե՛ մտերիմների կողմից չհասկացված լինելու պատճառով:Սա այն հիվանդություններից է, որի բուժման նպատակով միայն վերջերս են սկսել միջոցառումներ ձեռնարկել: Նախկինում հիվանդին նոպաների ժամանակ մնում էր դիմանալ ու համբերել:Այսօր արդեն գոյություն ունեն դեղամիջոցներ, որոնք օգնում են ցավի առաջն առնել կամ գոնե թեթևացնել: Մի նրբություն կա. պետք է ճիշտ ժամանակին խմել այն՝ նոպաների առաջին իսկ ախտանշանների արտահայտման պահից 30 րոպե առաջ: Այդ 30 րոպեն մասնագետներն անվանում են «պատուհան»: Եթե ստացվում է ժամանակին խմել դեղը, ապա հնարավոր է լինում 75%-ով խուսափել նոպայից՝ ցավից ու զուգակցող ախտանշաններից: Այդ նպատակով հիվանդին խորհուրդ է տրվում միշտ ձեռքի տակ ունենալ համապատասխան դեղորայք, որը, սակայն, անպայման պետք է նշանակի բժիշկը:Ի դեպ, հիվանդի ախտորոշման համար մասնագետին բավարարում է մի քանի հարցը. գլխացավերի պարբերականությունը, սրտխառնուքի ու թուլության առկայությունը, լույսը գրգռում է, թե ոչ, խանգարել է գլխացավն աշխատանքին, ուսմանը կամ այլ գործերով զբաղվելուն օրվա ընթացքում: Այդ հիմնական հարցերի դրական պատասխանը խոսում է հիվանդության մասին: Այսպես, 2 կամ 3 հարցին դրական պատասխանը 93% հավանականությամբ վկայում է միգրենի առկայության մասին: Ամեն դեպքում, այդ պատասխաններն արդեն իսկ պետք է անհանգստացնեն ու բժշկին դիմելու պատճառ լինեն: Դա, համենայն դեպս, կօգնի ժամանակին սկսել բուժումը:Միգրենից դժվար է ազատվել: Տարօրինակ է, սակայն գլխացավի այս տեսակը հանդիպում է զգացմունքային ու ստեղծագործ մարդկանց մոտ: Միգրենը հայտնի է վաղ ժամանակներից: Միգրենով տառապել են Հուլիոս Կեսարը, Մարիա Թրյուդոն, Չայկովսկին, Մոպասանը, Շոպենը, Դարվինը, Նոբելը, Մարքսը, Չեխովը, Ֆրեյդը:Մի մխիթարություն կա՝ միգրենը հասուն տարիքում կարող է անհետանալ:Ժամանակակից բժշկությունը միգրենն անոթային ծագմամբ գլխացավ է համարում: Նոպայից առաջ հիվանդի մոտ կարող է քնկոտություն առաջանալ, հոգնածության հանկարծակի զգացում, գերզգայնություն լույսի, ձայնի, հոտի նկատմամբ, մշուշ աչքերում, նյարդայնություն: Այդ ախտանշանները, ի դեպ, աճում են քայլքի ընթացքում ու ցանկացած ֆիզիկական աշխատանքի դեպքում: Ընդ որում, ցավը շատ հաճախ տեղայնանում է ակնախնձորի շրջանում, քունքի մոտ, ճակատի ու հոնքերի կամարի շրջանում, այն էլ՝ մի կողմից: Ցավը տևում է երբեմն մի քանի օր ու ավարտվում քնով, որը, վերջապես, թեթևացում է բերում:Ի՞նչն է նպաստում միգրենի առաջացմանըժառանգական նախատրամադրվածությունը, նախադաշտանային համախտանիշը, վահանագեղձի հետ կապված խնդիրները, քաղցը, սթրեսը (ոչ միայն բացասական, այլև դրական հուզումները), վառ լույսը, աղմուկը, ծխելը, որոշ մթերքների հանդեպ ալերգիան, ոչ լիարժեք, ինչպես նաև մինչև կեսօր ձգվող քունը, ալկոհոլը (հիմնականում՝ գինին, այն էլ՝ կարմիր, ինչպես նաև գարեջուրը): Միգրենի նոպայի առաջացմանը նպաստում են թիրամին պարունակող մթերքները, օրինակ՝ շոկոլադը, կակաոն, յոգուրտը, ընկույզները, կրեմները, ավոկադոն, ցիտրուսները, հավի լյարդը, պիցան, սուրճը, կոլան ևն:Ի դեպ, ինքնազգացողության վրա կարող են վատ անդրադառնալ նաև այն մթերքները, որոնցում նիտրատներ կան, ապխտած մթերքը՝ երշիկեղենը, պահածոները, նաև՝ մարինադները: Մասնագետները խորհուրդ են տալիս հեռու մնալ նաև սոյա պարունակող մթերքից:Կոֆեինի հանդեպ ոչ բոլորի վերաբերմունքն է միանման. պատահում է, որ մեկ գավաթ սուրճը երբեմն կանխում է նոպան: Դա է պատճառը, որ որոշ հանգստացնող դեղամիջոցների բաղադրության մեջ կոֆեին կա:Հաճախ են հանդիպում նաև եղանակային հիվանդներ, այսինքն՝ մարդիկ, որոնք տառապում են եղանակային փոփոխության հետ, հատկապես՝ ամպրոպից առաջ, ձյան տեղումների հետ, փոթորկի ժամանակ: Շատերն էլ նկատում են, որ իրենց գլխացավն առաջանում է քամոտ օրերին ու փորձում են քիչ դուրս գալ փողոց:Ուշադրություն դարձրեք ձեր օրգանիզմի ուղարկած ազդանշաններին, ժամանակին միջոցներ ձեռնարկեք, որ այդ գլխացավը ձեզ չզրկի կյանքը վայելելու հաճույքից: Ամառ է ու շոգ, իսկ միգրենով հիվանդները գիտեն, ինչ ասել է արևի հետևանքով սկսված գլխացավը:

Posted in Կենսաբանություն

Կատարակտ

Posterior capsular opacification on retroillumination.jpgՈսպնյակի մթագնում կամ կատարակտ , աչքի ոսպնյակի թափանցիկության խանգարում։ Բնականոն ոսպնյակը բացարձակ թափանցիկ է։ Մթագնումը հանգեցնում է տեսողության վատացման։ «Կատարակտա» տերմինն արտահայտում է հին հույների սխալ պատկերացումը, ըստ որի ոսպնյակի մթագնման պատճառը ծիածանաթաղանթի և ոսպնյակի միջև պղտոր հեղուկի լցվելն է։ Ըստ ոսպնյակի մթագնած հատվածի տեղադրության տարբերում են՝ պարկավոր(ոսպնյակը ծածկող պատիճում), կեղևային(սկըսվում է կեղևային զանգվածներից և աստիճանաբար ընդգրկում ամբողջ ոսպնյակը), կորիզային(հատկապես ոսպնյակի կորիզակի կենտրոնական շերտերում) մթագնումներ։ Առաջընթաց մթագնման շարքին են դասվում ոսպնյակի ծերունական մթագնումը, որի առաջացման պատճառները դեռևս ուսումնասիրված չեն, սակայն առաջացման համար կարևոր նշանակություն ունի ոսպնյակի սնուցման խանգարումը։ Ոսպնյակի ծերունական մթագնումը բնորոշվում է դանդաղ ընթացքով։ Նրա «հասունացման» շրջանը (ոսպնյակի մթագնման առաջընթացը) տարբեր մարդկանց մոտ տարբեր է և կախված է տարիքից ու հիվանդի ընդհանուր վիճակից։ Ոսպնյակի մթագնումը համարվում է «հասունացած», եթե լրիվ մթագնել է ամբողջ ոսպնյակը։ Ոսպնյակի մթագման հասունացման աստիճանը կարևոր նշանակություն ունի վիրահատական բուժման ժամկետը որոշելու համար։ Ոսպնյակի մթագման հասունացման ժամկետի և հիվանդի տարիքի միջև գոյություն ունի օրինաչափ կապ։ Որքան մեծ է տարիքը, այնքան ոսպնյակի մթագման առաջընթացը դանդաղ է, և հակառակը՝ որքան երիտասարդ է հիվանդը, այնքան արագ է խորանում մթագնումը։ Երբեմն ոսպնյակի մթագնումը ախտահարում է երկու աչքը: Ոսպնյակի մթագման առաջացմանը նպաստում են շաքարախտը, աչքի երկարատև հիվանդությունները (աչքի անոթաթաղանթի բորբոքում, ցանցաթաղանթի շերտազատում, աչքի բարձր աստիճանի կարճատեսություն, գլաուկոմա և այլն), աչքի վնասվածքները, ինչպես նաև բարձր ջերմաստիճանի (հալոցային վառարանների մոտ) կամ իոնացնող ճառագայթների ազդեցության պայմաններում առանց պաշտպանական միջոցների՝ երկարատև աշխատանքը։ Ոսպնյակի մթագման ժամանակ տեսողության նվազմանը նախորդում է աչքերի առաջ մուգ զոլերի, գծիկների, բծերի առկայծումը։ Հիվանդ աչքով լամպի, մոմի, լապտերի լույսին նայելիս տեսնում են լույսի ոչ թե մեկ, այլ մի քանի աղբյուրներ։ Դա բացատրվում է անհավասարաչափ մթագնած ոսպնյակի միջով լույսի ճառագայթների բեկման խանգարմամբ։ Անհրաժեշտ է նշել, որ տեսողության վատացմամբ ուղեկցվող այդ երևույթները նկատվում են նաև աչքի այլ հիվանդությունների ժամանակ։ Ճիշտ ախտորոշել կարող է միայն ակնաբույժը։ Բուժումը կարող է լինել պահպանողական և վիրահատական՝ մթագնած ոսպնյակի հեռացումով։ Անհրաժեշտ է խուսափել ինքնաբուժումից, քանի որ այն հաճախ հանգեցնում է ոսպնյակի մթագնումի արագ առաջընթացի։ Ոսպնյակի մթագնումնի տարբեր տեսակների դեպքում նշանակում են ոչ միատեսակ միջոցներ, ընտրել կարող է միայն ակնաբույժը։ Վիրաբուժական միջամտությունից հետո տեսողությունը մնում է բավականին ցածր, այն վերականգնվում է ակնոցով (նշանակվում է վիրահատությունից 1,5-2 ամիս անց)։ Վերջին տասնամյակում ՀՀ-ում լայնորեն տարածում են գտել արհեստական ոսպնյակի օգտագործմամբ վիրահատությունները։ Ոսպնյակի մթագնումով հիվանդներին խորհուրդ չի տրվում յուղոտ և աղի կերակրատեսակներ։ Օգտակար է վիտամիններով հարուստ սնունդը՝ գազարը, հում կաղամբը, բողկը, լիմոնը, խնձորը, լոռամրգին, հաղարջը ևն։