Posted in Կենսաբանություն

Ականջի հիվանդություններ․ Միգրեն

Միգրենը պարզապես գլխացավ չէ: Ով կյանքում երբևէ ունեցել է միգրենի նոպա, գիտի, որ դա սոսկ ցավ չէ, այլ կյանքի բոլոր ոլորտներին առնչվող մի տհաճություն, որը շատ հաճախ խանգարում է նորմալ գործունեությանը:Սուր, տրոփող, միակողմանի (հազվադեպ՝ երկկողմանի) ցավ, սրտխառնուք, փսխում, լույսի ցավագին ընկալում, ձայների հանդեպ ու շարժումների ժամանակ՝ գերզգայնություն: Եվ զարմանալի չէ, որ այդ հիվանդությունը հաճախ պատճառ է դառնում, որ դասը կամ աշխատանքը անհնարին դառնա, նույնիսկ հարազատների հետ հարաբերությունների վրա բացասաբար ազդի:Միգրենի ժամանակ մարդը գլխացավ է զգում, որը ոչ մի բանի հետ հնարավոր չէ համեմատել: Նոպայի միջին տևողություն 15-24 ժամ է, ընդ որում, հիվանդներից մեկ երրորդի մոտ նոպան կրկնվում է ամսական առնվազն մեկ անգամ: Ի լրումն՝ միգրենով տառապողները հաջորդ նոպայի սպասման ահի մեջ են ապրում, ինչի հետևանքը լինում է այն, որ նրանց շրջանում դեպրեսիաները 3 անգամ ավելի շատ են հանդիպում, քան մյուսների:Միգրեն ունեցողը չի կարող արևի տակ երկար գտնվել: Պարտավոր են սննդին հետևել, հրաժարվել մի շարք մթերքներից, որոնք, ըստ էության, նպաստում են նոպաների առաջացմանը: Ուժահատ անող նոպաների արանքում հիվանդները պարզապես էներգիայի բացակայությունից են տանջվում: Միգրենի հետևանքով քնի խանգարում է առաջանում: Ի դեպ, հիմնականում միգրենից տուժում են կանայք, ընդ որում երկու անգամ ավելի հաճախ, քան տղամարդիկ: Դա բացատրվում է հորմոնալ գործոններով: Հաճախ միգրենի առաջին արտահայտությունները համընկնում են սեռահասունացման շրջանի հետ, իսկ միգրենի «ամենատանջալից տարիքը» 35-45-ն է: Սա համարվում է ժառանգական հիվանդություն: Դա նշանակում է, որ միգրեն ունեցող ծնողի երեխան հետագայում 60% հավանականությամբ կբախվի այդ խնդրին: Եթե միգրեն ունեն ծնողներից երկուսն էլ, ապա երեխայի՝ միգրենով հիվանդանալու հավանականությունը 80-90% է: Հիվանդության սկսվելուն նպաստում են բազում պատճառներ՝ տարիքային հորմոնալ փոփոխությունները, թերի քունը, սթրեսը, սննդի ռեժիմի խախտումը: Սուր հոտերը, չոր կարմիր գինին, կոշտ պանիրները, ընկուզեղենը, շոկոլադը նույնպես կարող են միգրենի նոպայի պատճառ դառնալ:Բժիշկներն անգամ միգրենով հիվանդ կնոջ պատկերը կարող են նկարագրել. «Հաճախ կին է հիվանդը, որը շատ մեծ պատասխանատվությամբ է օժտված, աշխատում է ժամը 7-23-ը, ծխում է, ավելորդ քաշ ունի»:Այսօր շատերը տեղյակ չեն, որ միգրեն ունեն: Դա նշանակում է, որ հազարավոր մարդիկ պարբերաբար գլխացավեր են ունենում ու համապատասխան թերապիա չեն ստանում միայն այն պատճառով, որ չգիտեն՝ ինչի հետ գործ ունեն: Դա հանգեցնում է նրան, որ սովորական հանգստացնող դեղամիջոցներն այլևս չեն օգնում, մեծանում է բժիշկների նկատմամբ անվստահությունը, ի վերջո, հիվանդը, քանի որ չի կարողանում նաև իր ընտանիքի անդամներին բացատրել, թե ինչ է կատարվում իր հետ, մեկուսանում է թե՛ հիվանդության (նշեցինք՝ լուսա-, ձայնա-, հոտագերզգայնության) և թե՛ մտերիմների կողմից չհասկացված լինելու պատճառով:Սա այն հիվանդություններից է, որի բուժման նպատակով միայն վերջերս են սկսել միջոցառումներ ձեռնարկել: Նախկինում հիվանդին նոպաների ժամանակ մնում էր դիմանալ ու համբերել:Այսօր արդեն գոյություն ունեն դեղամիջոցներ, որոնք օգնում են ցավի առաջն առնել կամ գոնե թեթևացնել: Մի նրբություն կա. պետք է ճիշտ ժամանակին խմել այն՝ նոպաների առաջին իսկ ախտանշանների արտահայտման պահից 30 րոպե առաջ: Այդ 30 րոպեն մասնագետներն անվանում են «պատուհան»: Եթե ստացվում է ժամանակին խմել դեղը, ապա հնարավոր է լինում 75%-ով խուսափել նոպայից՝ ցավից ու զուգակցող ախտանշաններից: Այդ նպատակով հիվանդին խորհուրդ է տրվում միշտ ձեռքի տակ ունենալ համապատասխան դեղորայք, որը, սակայն, անպայման պետք է նշանակի բժիշկը:Ի դեպ, հիվանդի ախտորոշման համար մասնագետին բավարարում է մի քանի հարցը. գլխացավերի պարբերականությունը, սրտխառնուքի ու թուլության առկայությունը, լույսը գրգռում է, թե ոչ, խանգարել է գլխացավն աշխատանքին, ուսմանը կամ այլ գործերով զբաղվելուն օրվա ընթացքում: Այդ հիմնական հարցերի դրական պատասխանը խոսում է հիվանդության մասին: Այսպես, 2 կամ 3 հարցին դրական պատասխանը 93% հավանականությամբ վկայում է միգրենի առկայության մասին: Ամեն դեպքում, այդ պատասխաններն արդեն իսկ պետք է անհանգստացնեն ու բժշկին դիմելու պատճառ լինեն: Դա, համենայն դեպս, կօգնի ժամանակին սկսել բուժումը:Միգրենից դժվար է ազատվել: Տարօրինակ է, սակայն գլխացավի այս տեսակը հանդիպում է զգացմունքային ու ստեղծագործ մարդկանց մոտ: Միգրենը հայտնի է վաղ ժամանակներից: Միգրենով տառապել են Հուլիոս Կեսարը, Մարիա Թրյուդոն, Չայկովսկին, Մոպասանը, Շոպենը, Դարվինը, Նոբելը, Մարքսը, Չեխովը, Ֆրեյդը:Մի մխիթարություն կա՝ միգրենը հասուն տարիքում կարող է անհետանալ:Ժամանակակից բժշկությունը միգրենն անոթային ծագմամբ գլխացավ է համարում: Նոպայից առաջ հիվանդի մոտ կարող է քնկոտություն առաջանալ, հոգնածության հանկարծակի զգացում, գերզգայնություն լույսի, ձայնի, հոտի նկատմամբ, մշուշ աչքերում, նյարդայնություն: Այդ ախտանշանները, ի դեպ, աճում են քայլքի ընթացքում ու ցանկացած ֆիզիկական աշխատանքի դեպքում: Ընդ որում, ցավը շատ հաճախ տեղայնանում է ակնախնձորի շրջանում, քունքի մոտ, ճակատի ու հոնքերի կամարի շրջանում, այն էլ՝ մի կողմից: Ցավը տևում է երբեմն մի քանի օր ու ավարտվում քնով, որը, վերջապես, թեթևացում է բերում:Ի՞նչն է նպաստում միգրենի առաջացմանըժառանգական նախատրամադրվածությունը, նախադաշտանային համախտանիշը, վահանագեղձի հետ կապված խնդիրները, քաղցը, սթրեսը (ոչ միայն բացասական, այլև դրական հուզումները), վառ լույսը, աղմուկը, ծխելը, որոշ մթերքների հանդեպ ալերգիան, ոչ լիարժեք, ինչպես նաև մինչև կեսօր ձգվող քունը, ալկոհոլը (հիմնականում՝ գինին, այն էլ՝ կարմիր, ինչպես նաև գարեջուրը): Միգրենի նոպայի առաջացմանը նպաստում են թիրամին պարունակող մթերքները, օրինակ՝ շոկոլադը, կակաոն, յոգուրտը, ընկույզները, կրեմները, ավոկադոն, ցիտրուսները, հավի լյարդը, պիցան, սուրճը, կոլան ևն:Ի դեպ, ինքնազգացողության վրա կարող են վատ անդրադառնալ նաև այն մթերքները, որոնցում նիտրատներ կան, ապխտած մթերքը՝ երշիկեղենը, պահածոները, նաև՝ մարինադները: Մասնագետները խորհուրդ են տալիս հեռու մնալ նաև սոյա պարունակող մթերքից:Կոֆեինի հանդեպ ոչ բոլորի վերաբերմունքն է միանման. պատահում է, որ մեկ գավաթ սուրճը երբեմն կանխում է նոպան: Դա է պատճառը, որ որոշ հանգստացնող դեղամիջոցների բաղադրության մեջ կոֆեին կա:Հաճախ են հանդիպում նաև եղանակային հիվանդներ, այսինքն՝ մարդիկ, որոնք տառապում են եղանակային փոփոխության հետ, հատկապես՝ ամպրոպից առաջ, ձյան տեղումների հետ, փոթորկի ժամանակ: Շատերն էլ նկատում են, որ իրենց գլխացավն առաջանում է քամոտ օրերին ու փորձում են քիչ դուրս գալ փողոց:Ուշադրություն դարձրեք ձեր օրգանիզմի ուղարկած ազդանշաններին, ժամանակին միջոցներ ձեռնարկեք, որ այդ գլխացավը ձեզ չզրկի կյանքը վայելելու հաճույքից: Ամառ է ու շոգ, իսկ միգրենով հիվանդները գիտեն, ինչ ասել է արևի հետևանքով սկսված գլխացավը:

Advertisements
Posted in Կենսաբանություն

Կատարակտ

Posterior capsular opacification on retroillumination.jpgՈսպնյակի մթագնում կամ կատարակտ , աչքի ոսպնյակի թափանցիկության խանգարում։ Բնականոն ոսպնյակը բացարձակ թափանցիկ է։ Մթագնումը հանգեցնում է տեսողության վատացման։ «Կատարակտա» տերմինն արտահայտում է հին հույների սխալ պատկերացումը, ըստ որի ոսպնյակի մթագնման պատճառը ծիածանաթաղանթի և ոսպնյակի միջև պղտոր հեղուկի լցվելն է։ Ըստ ոսպնյակի մթագնած հատվածի տեղադրության տարբերում են՝ պարկավոր(ոսպնյակը ծածկող պատիճում), կեղևային(սկըսվում է կեղևային զանգվածներից և աստիճանաբար ընդգրկում ամբողջ ոսպնյակը), կորիզային(հատկապես ոսպնյակի կորիզակի կենտրոնական շերտերում) մթագնումներ։ Առաջընթաց մթագնման շարքին են դասվում ոսպնյակի ծերունական մթագնումը, որի առաջացման պատճառները դեռևս ուսումնասիրված չեն, սակայն առաջացման համար կարևոր նշանակություն ունի ոսպնյակի սնուցման խանգարումը։ Ոսպնյակի ծերունական մթագնումը բնորոշվում է դանդաղ ընթացքով։ Նրա «հասունացման» շրջանը (ոսպնյակի մթագնման առաջընթացը) տարբեր մարդկանց մոտ տարբեր է և կախված է տարիքից ու հիվանդի ընդհանուր վիճակից։ Ոսպնյակի մթագնումը համարվում է «հասունացած», եթե լրիվ մթագնել է ամբողջ ոսպնյակը։ Ոսպնյակի մթագման հասունացման աստիճանը կարևոր նշանակություն ունի վիրահատական բուժման ժամկետը որոշելու համար։ Ոսպնյակի մթագման հասունացման ժամկետի և հիվանդի տարիքի միջև գոյություն ունի օրինաչափ կապ։ Որքան մեծ է տարիքը, այնքան ոսպնյակի մթագման առաջընթացը դանդաղ է, և հակառակը՝ որքան երիտասարդ է հիվանդը, այնքան արագ է խորանում մթագնումը։ Երբեմն ոսպնյակի մթագնումը ախտահարում է երկու աչքը: Ոսպնյակի մթագման առաջացմանը նպաստում են շաքարախտը, աչքի երկարատև հիվանդությունները (աչքի անոթաթաղանթի բորբոքում, ցանցաթաղանթի շերտազատում, աչքի բարձր աստիճանի կարճատեսություն, գլաուկոմա և այլն), աչքի վնասվածքները, ինչպես նաև բարձր ջերմաստիճանի (հալոցային վառարանների մոտ) կամ իոնացնող ճառագայթների ազդեցության պայմաններում առանց պաշտպանական միջոցների՝ երկարատև աշխատանքը։ Ոսպնյակի մթագման ժամանակ տեսողության նվազմանը նախորդում է աչքերի առաջ մուգ զոլերի, գծիկների, բծերի առկայծումը։ Հիվանդ աչքով լամպի, մոմի, լապտերի լույսին նայելիս տեսնում են լույսի ոչ թե մեկ, այլ մի քանի աղբյուրներ։ Դա բացատրվում է անհավասարաչափ մթագնած ոսպնյակի միջով լույսի ճառագայթների բեկման խանգարմամբ։ Անհրաժեշտ է նշել, որ տեսողության վատացմամբ ուղեկցվող այդ երևույթները նկատվում են նաև աչքի այլ հիվանդությունների ժամանակ։ Ճիշտ ախտորոշել կարող է միայն ակնաբույժը։ Բուժումը կարող է լինել պահպանողական և վիրահատական՝ մթագնած ոսպնյակի հեռացումով։ Անհրաժեշտ է խուսափել ինքնաբուժումից, քանի որ այն հաճախ հանգեցնում է ոսպնյակի մթագնումի արագ առաջընթացի։ Ոսպնյակի մթագնումնի տարբեր տեսակների դեպքում նշանակում են ոչ միատեսակ միջոցներ, ընտրել կարող է միայն ակնաբույժը։ Վիրաբուժական միջամտությունից հետո տեսողությունը մնում է բավականին ցածր, այն վերականգնվում է ակնոցով (նշանակվում է վիրահատությունից 1,5-2 ամիս անց)։ Վերջին տասնամյակում ՀՀ-ում լայնորեն տարածում են գտել արհեստական ոսպնյակի օգտագործմամբ վիրահատությունները։ Ոսպնյակի մթագնումով հիվանդներին խորհուրդ չի տրվում յուղոտ և աղի կերակրատեսակներ։ Օգտակար է վիտամիններով հարուստ սնունդը՝ գազարը, հում կաղամբը, բողկը, լիմոնը, խնձորը, լոռամրգին, հաղարջը ևն։

Posted in Կենսաբանություն

Տեսողական վերլուծիչ, աչքի կառուցվածքը

Միջավայրից ստացվող տեղեկատվության մեծ մասը (7090 %) մարդը ստանում է տեսողության միջոցով: Տեսողության վերլուծիչի շնորհիվ մարդը կարողանում է կողմնորոշվել շրջապատի առարկաների նկատմամբ և խուսափել վտանգից: Մարդկության փորձը, ձեռք բերած գիտելիքները, ստեղծած արվեստը սերունդներին են փոխանցվում գրավոր խոսքի միջոցով, որը մենք ընկալում ենք տեսողության օգնությամբ: Մարդու ուսումնառությունը, աշխատանքային գործունեությունը նույնպես կապված են տեսողության հետ:
Աչքի կառուցվածքը
 
Աչքը տեսողության վերլուծիչի ծայրամասային բաժինն է, գտնվում է գանգի ակնակապիճում:

Աչքը կազմված է ակնագնդից և օժանդակ հարմարանքներից:
Օժանդակ հարմարանքներից են հոնքերը, կոպերը, թարթիչները, շաղկապենին, արցունքագեղձերը և ակնագունդը շարժող մկանները:

 

Հոնքերը, կոպերը և թարթիչները (արտևանունքները) աչքերը պաշտպանում են փոշուց, քրտինքից:
 
Շաղկապենին ծածկում է կոպը ներսից և ակնագնդի մի մասը` արտաքինից:
Արցունքագեղձերը գտնվում են աչքի արտաքին անկյունում, անընդհատ արտազատում են արցունք, որը խոնավացնում, տաքացնում, մանրէազերծում, փոշեզերծում է ակնագնդի մակերևույթը և արտասվաքթային ծորանով լցվում քթի խոռոչ:
Ակնագնդի մկանները նպաստում են հայացքի ուղղության փոփոխությանը:
izo-konyuktiva123.jpg
Ակնագնդի պատը բաղկացած է 3 թաղանթներից` սպիտակուցաթաղանթ, անոթաթաղանթ (ակնաթաղանթ) և ցանցաթաղանթ:
Ակնագունդը դիմացից ծածկում են լուսաթափանցիկ եղջերաթաղանթը և նրա տակ գտնվող աչքի գույնը պայմանավորող ծիածանաթաղանթը: Ծիածանաթաղանթի կենտրոնում կա ոչ մեծ անցք՝ բիբը, որը կարող է ռեֆլեքսորեն լայնանալ և նեղանալ՝ դրանով իսկ կարգավորել թափանցող լույսի ճառագայթների քանակը: Բբի հետևում գտնվում է  ակնաբյուրեղը, որը երկուռուցիկ ոսպնյակ է: Ծիածանաթաղանթի հարևանությամբ գտնվում է թարթիչավոր մարմինը,  որի մկանները փոխում են ակնաբյուրեղի կորությունը: Ակնաբյուրեղը, փոխելով կորությունը, տարբեր հեռավորությունից եկող ճառագայթներն ուղղում է ցանցաթաղանթի վրա՝ ապահովելով առարկաների հստակ պատկերի ձևավորումը:

Ակնագնդի կառուցվածքը
17757880_648398972031807_1769585770_n.jpg

Ցանցաթաղանթը ակնագնդի ներքին թաղանթն է, որն ունի երկու տեսակի լուսընկալիչներ՝ ցուպիկներ և սրվակիկներ, ընդ որում ցուպիկներն ավելի շատ են (մոտ 130 մլն) և օժտված են բարձր լուսազգայությամբ. գրգռվում են նույնիսկ թույլ, մթնշաղային լույսից, սակայն գույները չեն տարբերում: Սրվակիկները քիչ են (մոտ 7 մլն), ընկալում և տարբերակում են գույները վառ լուսավորության դեպքում:

Ցանցաթաղանթի վրա՝ բբի դիմաց,սրվակիկների կուտակման տեղը կոչվում է դեղին բիծ, որն ընկալում է բբի դիմաց գտնվող առարկաների հստակ պատկերը: Ցանցաթաղանթի այն մասը, որտեղից հեռանում է տեսողական նյարդը, չունի ընկալիչներ և կոչվում է կույր բիծ: Ակնաբյուրեղի և ցանցաթաղանթի միջև ընկած տարածությունը լցված է թափանցիկ դոնդողանման նյութով, որը կոչվում է ապակենման մարմին:
Տեսողական վերլուծիչի աշխատանքը
 
Առարկաներից արտացոլված ճառագայթներն անցնում են եղջերաթաղանթի, բբի և ոսպնյակի, ապա նաև ապակենման մարմնի միջով, բեկվում են, և ցանցաթաղանթի վրա ստացվում է առարկայի հստակ, բայց փոքրացած ու շրջված պատկերը: Նյարդային գրգիռները տեսողական նյարդով հասնում են մեծ կիսագնդերի տեսողական գոտի, որտեղ ձևավորվում է տեսողական զգայությունը, և մենք առարկան տեսնում ենք իր բնական դիրքով ու չափով:
Տեսողական ընկալում
Տեսողության խանգարումները և դրանց կանխումը: Տեսողության խանգարման ավելի հաճախ հանդիպող տեսակներն են կարճատեսությունը և հեռատեսությունը: Կարճատեսության դեպքում մարդը տեսնում է միայն մոտիկ գտնվող առարկաները, քանի որ ճառագայթների հատման կետը (կիզակետ) ընկնում է ցանցաթաղանթից առաջ:
Կարճատեսությունը կարող է լինել բնածին, որի դեպքում ակնագունդը ի ծնե երկարավուն է, և ձեռքբերովի, երբ ակնաբյուրեղի կորությունը մեծանում է կյանքի ընթացքում:

Կարճատեսություն
Հեռատեսությունը նույնպես կարող է լինել ձեռքբերովի և բնածին: Ձեռքբերովի հեռատեսության դեպքում, տարիքի հետ կապված, թուլանում է ակնաբյուրեղի առաձգականությունը և այն դառնում է ավելի հարթ:

Դրա հետևանքով լույսի ճառագայթները թույլ են բեկվում և նրանց հատման կետն ընկնում է ցանցաթաղանթի հետևում:

 
Հեռատեսություն
Բնածին հեռատեսությունը կապված է այն բանի հետ, որ աչքի հատակը մոտ է ակնաբյուրեղին, որի հետևանքով ակնագունդը կարճացած է: Այն կարող է առաջանալ նաև ակնաբյուրեղի թույլ բեկման հատկության հետևանքով:
Կարճատեսության ժամանակ ընտրվում է երկգոգավոր ապակիով ակնոց,որը  լույսի ճառագայթները բեկում է այնպես, որ պատկերը ձևավորվում է ցանցաթաղանթի դեղին բծի վրա:
Հեռատեսության դեպքում օգտագործում են երկուռուցիկ ապակիներով ակնոց, որի շնորհիվ առարկաներից եկող ճառագայթների հատման կետն ընկնում է ցանցաթաղանթի զգայուն հատվածի վրա:
Posted in Կենսաբանություն

Քրիզանթեմներ-աշնան վերջին համբույրը

 

 

This slideshow requires JavaScript.

Մեր նախորդ նյութում ներկայացրել ենք՝ ինչպես ենք տնկել քրիզանթեմների կտրոնները, որոնք նվիրել էր Արամյան եղբայրների մայրը։Այս 2 ամիսներիընթացքում մենք ջրել և խնամել ենք դրանք, և բույսերը այժմ զարդարում են ջերմոցի կից պատշգամբը իրենց գույնզգույն, ծաղկած գլխիկներով։Քրիզանթեմները կարճօրյա բույսերն են, այսինք ծաղկում են միայն օրն կարճանալու դեպքում և շատ ցրտադիմացկուն են, դիմանում են մինչև -3աստիճան ցրտին։Այդ իսկ պատճառով նրանց անվանում են աշնան վերջին համբույր։

Posted in Կենսաբանություն

Տնկում ենք բույսեր՝ ջերմոցում

Այսօր մենք կենսաբանության դասաժամին ընկեր Անուշի և ընկեր Նելիի նախաձեռնությամբ ջերմոցում տնկում էինք քրիզանթեմներ։ Մենք փխրեցրինք հողը, տնկեցինք բույսերը, որից հետո էլ ջրեցինք։ Արդյունքում մենք սովորեցինք տնկել բույսեր և նրանց ճիշտ խնամքը։

This slideshow requires JavaScript.

Posted in Կենսաբանություն

Բջիջ, բջջի կառուցվածքը

Բջիջը բուսական և կենդանական օրգանիզմների կառուցվածաքային և ֆունկցիոնալ միավոր է, որն ընդունակ է ինքնուրույն գոյություն ունենալ, ինքնավերարտադրվել և զարգանալ:
Մանրադիտակի տակ դիտելով բույսերի խցանային հյուսվածքի նուրբ կտրվածքները՝ անգլիացի գիտնական Ռ. Հուկը նկատեց, որ հյուսվածքը կազմված է մանր խորշիկներից, որոնք միմյանցից անջատված են միջնապատերով: Նա դրանք անվանեց բջիջներ: Հետագայում անգլիացի գիտնական Գրյուն և իտալացի Մալպիգին մանրադիտակային «պարկիկներ» (բջիջներ) հայտնաբերեցին բույսերի տարբեր օրգաններում: Անգլիացի բուսաբան Թ. Բրոունը (1831 թ-ին) խոլորձի բջիջներում նկատեց  գնդաձև կառուցվածքներ, որոնց անվանեց կորիզ: Գերմանացի գիտնականներ Մ. Շլայդենը և Թ. Շվանը (1838–39 թթ-ին) հաստատեցին, որ բջիջները բուսական և կենդանական օրգանիզմների հիմնական տարրերն են: Բջիջները մանրադիտակային գոյացություններ են, ունեն մի քանի միկրոմետրից (բակտերիաներ) մինչև 10–50 միկրոմետր և ավելի մեծություն: Ըստ ձևի՝ լինում են գնդաձև, իլիկաձև, ձվաձև, մտրակավոր և այլն: Յուրաքանչյուր բջիջ կազմված է բջջապլազմայից և կորիզից: Բջջապլազման կիսահեղուկ միջավայր է, պարունակում է բազմաթիվ օրգանոիդներ և տարբեր ներառուկներ: Կենդանիների բջիջների ներառուկներից են կորիզը, միտոքոնդրիաները, ներպլազմային ցանցը, Գոլջիի համալիրը, լիզոսոմները և այլն, իսկ բույսերինը ներառում է նաև պլաստիդներ, որոնցից առավել կարևոր են քլորոպլաստները: Բջիջներն արտաքինից պատված են բջջապլազմային թաղանթով, որն ունի բարդ կազմություն և կատարում է տարբեր ֆունկցիաներ: Կորիզը պարունակում է միկրոկառուցվածքներ, որոնք կրում են բջջի ժառանգական տեղեկությունները: Բջիջների մեծամասնությունն ունի 1 կորիզ, բայց կան նաև երկ- և բազմակորիզավորներ: Կորիզն արտաքինից սահմանազատված է թաղանթով, որի ծակոտիներով դեպի բջջապլազմա կարող են անցնել նույնիսկ խոշոր մոլեկուլներ (օրինակ՝ տեղեկակիր ռիբոնուկլեինաթթուները), որոնք գենետիկական տեղեկություն են հաղորդում (փոխանցում) բջջային որոշակի սպիտակուցների սինթեզի մասին: Բջիջների կողմից սինթեզվող որոշ նյութեր կամ վերջնանյութեր հեռացվում են բջիջներից հյութազատության, արտազատության օգնությամբ: Շատ միկրոօրգանիզմներ (օրինակ՝ բակտերիաները, որոշ ջրիմուռներ ու սնկեր, նախակենդանիները) կազմված են 1 բջջից: Բազմաբջիջ օրգանիզմները, որոնցից են բարձրակարգ բույսերն ու կենդանիները, այդ թվում և մարդը, կազմված են մեծ քանակությամբ բազմատեսակ բջիջներից (օրինակ՝ մարդու օրգանիզմը բաղկացած է մոտ 1014 բջիջներից), որոնք միավորված են հյուսվածքներում ու օրգաններում: Ժամանակակից դասակարգմամբ բջիջները բաժանում են ըստ հյուսվածքի տեսակի՝ էպիթելային, շարակցական, ոսկրային, մկանային, նյարդային, որոնք կատարում են տարբեր ֆունկցիաներ: Մկանային բջիջներից գոյանում են մկանները, որոնցով պայմանավորված է շարժվելու ունակությունը, արյան կարմիր բջիջները տեղափոխում են թթվածինը, մաշկի բջիջները պաշտպանիչ ծածկ են ստեղծում մարմնի համար, նյարդային բջիջներն ընկալում են ցավը, տաքը, ցուրտը և գրգիռը փոխանցում օրգանիզմի ամենակարևոր օրգաններից մեկի` գլխուղեղի նյարդային բջիջներին և այլն:
Posted in Կենսաբանություն

Արտազատական և խառը գեղձեր

Արտազատական և խառը գեղձեր:
Էվոլյուցիայի ընթացքում մարդու օրգանիզմում ձևավորվել են հատուկ օրգաններ՝ գեղձեր, որոնցում առաջանում են կենսաբանական ակտիվ նյութեր և  ազդում օրգանների կենսագործունեության վրա։
Գոյության ունի գեղձերի 3 տեսակ՝ արտազատականներզատական և խառը։
Արտազատական գեղձերն ունեն ծորաններ, որոնցով նյութերն արտազատվում են մարմնի խոռոչների մեջ կամ մաշկի մակերևույթին:

Արտազատական գեղձերից են արցունքագեղձերը, թքագեղձերը,լյարդը, քրտնագեղձերը, ճարպագեղձերը և կաթնագեղձերը։

Խառը գեղձերը այն գեղձերն են, որոնք կատարում են և՛ ներզատիչ և՛ արտազատիչ ֆունկցիաներ։
Խառը գեղձերից են սեռական և ենթաստամոքսային գեղձերը։
Խառը գեղձեր
1. Ենթաստամոքսային գեղձ

20140510195730120.gif

 
Ենթաստամոքսային գեղձը խառը գեղձ է, որը գտնվում է ստամոքսի տակ՝ նրանից դեպի ձախ։ Ենթաստամոքսային գեղձը բաժանվում է հետևյալ մասերի՝ գլխիկ, մարմին  և պոչ: Նրա ներզատական մասը ներկայացված է բջիջների կղզյակներով, որոնց մի խումբը արտադրում է ինսուլին հորմոնը, իսկ մյուս խումբը՝ գլյուկագոն: Ինսուլինը իջեցնում է գլյուկոզի պարունակությունը արյան մեջ, իսկ գլյուկագոնը ունի հակառակ ազդեցությունը:
Ինսուլինի պակասի դեպքում զարգանում է շաքարախտ (շաքարային դիաբետ) հիվանդությունը:
b73819ea49069a23e7b4diabet.jpg
Հիվանդները մշտապես պետք է հետևեն սննդակարգին,ստուգեն արյան մեջ շաքարի քանակությունը:
2.Սեռական գեղձեր

zabolevanija_endokrinnoy_sistemi-07.jpg
 
Սեռական գեղձերը խառը գեղձեր են։ Գտնվում են որովայնի խոռոչում: Նրանք սինթեզում են սեռական բջիջներ ու սեռական հորմոններ։ Արական սեռական գեղձերի՝ սերմնարանների հատուկ բջիջներում սինթեզվում են արական սեռական հորմոններ։ Դրանք խթանում են սեռական օրգանների զարգացումն ու երկրորդային սեռական հատկանիշների՝ մորուքի աճի, բնորոշ մազածածկի, մկանների աճի, ձայնի, մարմնակազմվածքի ձևավորումը։ Տղամարդկանց մոտ գեղձի թերգործառույթը բերում է անպտղության:
Իգական սեռական  գեղձերի՝ ձվարանների հորմոնները նպաստում են արգանդի ու կաթնագեղձերի ձևաբանական զարգացմանը, մասնակցում երկրորդային սեռական հատկանիշների՝ մարմնակազմվածքի բնորոշ ձևավորմանը, ձայնի հնչեղությանը, կարգավորում սեռական ցիկլը, հղիությունն ու ծննդաբերությունը։ Կանանց մոտ գեղձի թերգործառույթը բերում է մարմնի ոչ բնորոշ մազակալման և անպտղության: Գերֆունկցիայի ժամանակ կանանց և տղամարդկանց մոտ դիտվում է վաղ սեռահասունացում:
Արտազատական գեղձեր
1.Արցունքագեղձ
 
aaassdfg.png
 
Արցունքագեղձերը  արտադրում են արցունքային հեղուկ։ Կոպերի թարթման հետևանքով այն հավասարաչափ տարածվում է ակնագնդի մակերևույթին։
Արցունքը խոնավեցնում է ակնագնդի մակերեսը, հեռացնում կողմնակի մասնիկները, տաքացնում աչքը: Նրանում պարունակվող աղի բարձր կոնցենտրացիան ճնշում է, իսկ լիզոցիմ ֆերմենտը՝ վնասազերծում բակտերիաներին:
2. Թքագեղձերը

 

 
curiosidades-sobre-a-saliva-20.jpg
 
Թքագեղձերը բացվում են բերանի խոռոչում: Կան ինչպես մանր, այնպես էլ խոշոր թքագեղձեր։ Խոշոր թքագեղձերն են՝ հարականջային, ենթալեզվային և ենթածնոտային:
3. Քրտնագեղձեր
 
 1111.jpg
Քրտնագեղձերը արտադրում և արտազատում են քրտինք։ Մարդն ունի 2,5 մլն քրտնագեղձեր։ Քրտնագեղձերի քանակը տարբեր է մաշկի տարբեր տեղամասերում (շատ են հատկապես ոտքերի մատների արանքում, թևատակերում և աճուկային ծալքերում)։
Մեծ քանակությամբ քրտինք արտադրելով՝ քրտնագեղձերը կարգավորում են օրգանիզմի ջերմությունը, օրգանիզմից հեռացնում են ազոտային փոխանակության արգասիքները և ալկալիական մետաղների աղերը (գլխավորապես NaCl), թրջում են մաշկի մակերևույթը։