Posted in Հասարակագիտություն

Մարդու իրավունքները Իրանում

Իրանի պատմությունն ու մշակույթը լի են բազմաթիվ ուսմունքներով` մարդու իրավունքների կարևորության կապակցությամբ: Որպես Իրանի պաշտոնական կրոն, իսլամը սերտորեն կապված է մարդու իրավունքների հետ: Իսլամում բոլոր վճիռների իրավաբանական ու ոչ իրավաբանական արմատը մարդու էությունն է և բոլոր մարդիկ էությամբ հավասար են: Բոլոր մարդիկ, անկախ կրոնից, ազգից ու հավատալիքներից, համընդհանուր են իրենց հիմնական իրավունքներում: Իսլամի տեսակետից, մարդն արժեքավոր էակ է, որին պետք է հարգել, որպես մի էակ, որն ունի մտածելու և որոշում կայացնելու հնարավորություն: ԻԻՀ Սամանադրոթյունը հատուկ տեղ է տալիս քաղաքացիական կամ մարդու իրավունքներին: Անկասկած, ԻԻՀ համար շատ կարևոր է, որ բոլոր մարդիկ ունենան արդար դատական իրավունք և օրենքի առջև լինեն հավասար: Իրանի Սահմանադրական օրենքի համաձայն` ԻԻՀ համակարգը հիմնված է մարդկային արժանապատվության և այն ազատության վրա, որտեղ մարդիկ պատասխանատու են Աստծո առջև:

Իրանի իսլամական հանրապետությունը հիմնվելով իսլամական ուսմունքների ու Սահմանադրության վրա, լուրջ առաջխաղացումներ է գրանցել մարդու իրավունքների հարցում: Հիմնվելով ներկա պայմանների ու իրականությունների վրա և նպատակ ունենալով տարածել հասարակական արդարությունն ու ապահովել մարդկանց բարօրությունը, Իրանը ներդրումներ է արել մշակութային, տնտեսական ու հասարակական ոլոտներում և ապահովել մարդու իրավունքները հավասար գործակցության ու զարգացման մեջ: Իրանում մարդու իրավունքների զարգացման ընթացքն անցած 40 տարիների ընթացքում ակներև է ու ներկա վիճակը չի կարելի համեմատել 1979թ. Իսլամական հեղափոխությունից առաջ եղած կամ տարածաշրջանի այլ երկրների վիճակի հետ: Սակայն Իրանում մարդու իրավունքների հարցը քննարկելիս պետք է ուշադրություն դարձնել իսլամական ուսմունքներին, սահմանադրությանը և ժողովրդի արժեքների նկատմամբ հարգանքին: Իրանի Սահմանադրությունը 1979թ հանրաքվեի դրվեց ու արժանացավ մեծամասնության հավանությանը: Երկրի Սահմանադրությունը որպես Իրանի ամենակարևոր իրավաբանական փատաթուղթ, պարզել է մի կողմից անհատական ազատությունները, և մյուս կողմից իշխանությունների գործողությունների սահմանները` անհատական կյանքի ու ազատությունների նկատմամբ: Եվ ոչ միայն անհատական, այլ նաև հասարակական համակարգի վերաբերյալ: Իրանի Սահմանադրության 3-րդ բաժնում, “Ժողորդի իրավունքներ” մասում, 24 կետերում խոսվում է մարդու իրավունքների ու ժողովրդի ազատությունների մասին: Դրանցից են` մարդու արժանապատվությունը, դատական արդար համակարգը, օրենքի առջև բոլորի հավասարությունը, քաղաքացիական, հասարակաան, քաղաքական իրավունքները, ինչպես նաև քաղաքական ու հասարակական ազատությունները: ԻԻՀ այն երկրներից է որտեղ գործում են մարդու իրավունքների ոլորտի բազմաթիվ կառույցներ: Դրանցից է մարդու իրավունքների շտաբը, որը գործում է իշխանություններից անկախ: Այս ոլորտում գործող կառույցներից է նաև արդարադատության քաղաքացիական իրավունքների գրասենյակը, վարչական արդարության կոմիտեն, մարդու իրավունքների կոմիտեն և Իրանի Իսլամական խորհրդարանի 90-րդ կետի ու մարդու իրավունքների հանձնաժողովը: Դրանից բացի, ԻԻՀ մշտապես փորձել է տարբեր նախագծերով ու օրինագծերով բարձրացնել մարդու իրավունքների դերը: Այս շրջանակներում, Իրանի բոլոր գոծադիր կառույցները պարտավոր են ներկայացնել որոշակի կոնվենցիա` մարդու իրավունքների կոնվենցիայի նախագծման վերաբերյալ: Քաղաքացիական իրավունքների կոնվենցիայի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ շուրջ մեկ տարի առաջ` նախագահ Ռոհանիի ներկայությամբ: Փաստաթղթում, որը ստորագրվեց նախագահի կողմից, ասվում է. “Քաղաքացիական իրավունքների կոնվենցիան պատրաստվել է մարդու իրավունքների վիճակը բարելավելու նպատակով և դրանում զետեղված են քաղաքացիական տարբեր իրավունքներ: Այս կոնվենցիան ունի 19 բաժին և 120 ենթաբաժին: Կոնվենցիայում կարևորվել են հատկապես ապրելու իրավունքը, կյանքի որակն ու առողջությունը, ազատության իրավունքը, քաղաքացիական անվտանգությունը, երկրի տարբեր հարցերին մասնակցելու իրավունքը, մտքի ու խոսքի ազատությունը, բողոքելու և ցույցերի իրավունքը, խաղաղության, անվտանգության և ազգային արժանապատվության իրավունքը”: ԻԻՀ անդամակցում է մարդու իրավունքների վերաբերյալ ավելի քան 20 միջազգային կոնվենցիաների: Բնականաբար, ինչպես յուրաքանչյուր երկիր, այնպես էլ Իրանը, մասնակցելով միջագզային կոնվենցիաներին, պարտավոր է դրանք իրականացնելուն զուգահեռ համապատասխանեցնել իր ներքին օրենքներին: Ընդհանուր առմամբ, Իրանի Սահմանադրության մեջ և օրենքներում կարևորվում է մարդկանց բազմակողմանի իրավունքների ապահովումը, օրենքի առջև հավասար լինելը, խտրականության վերացումը, արդար իրավունքները բոլորի համար: Բոլոր իշխանական օրգանները պարտավոր են հնարավորություն ստեղծել` մարդկանց բարոյական ու նյութական հնարավորությունների զարգացման համար և ապահովել նրանց քաղաքացիական իրավունքները:

Advertisements
Posted in Հասարակագիտություն

Իրանի Իսլամական հեղափոխությունը

Իրանի իսլամական հեղափոխությունը կատարվել է  1979 թ. փետրվարի 10-11-ին:  1978 թ. հունվարի 8-ին, ուսանողները, դասախոսները և ժողովուրդը բողքի ցույց են սկսում, որպեսզի պատասխանեն  «Էթելլաաթ»  թերթում Իմամ Խոմեյնիին վարկաբեկող հոդվածին: Նրանք բողոքի ցույցը կատարում են Ղոմ քաղաքում: Հունվարի 9-ն կազմակերպվում է բողոքի ցույց՝հոգևորականության կողմից, ովքեր պահանջում էին վերականգնել 1906թ սահմանադրությունը: Այդ ամեն ինչն կանխելու համար ոստիկանությունը միջամտում է և դրա արդյունքում զոհվում են մի քանի ցուցարարներ: Այնուհետև ի բողոք շահի ռեժիմին ժողովուրդը սկսում է ավերակել քաղաքը, ոչնչացնել մեքենաներ և այլն: Ամբողջի արդյունքում վիրավորվում է 125մարդ և 11ոստիկան: Օգոստոսի 11-ին նոր բողոք է սկսվում, երբ իշխանությունները ցանկանում էին ձերբակալել 80ամյա Հոսեյն Խադեմիին, ով Խոմեյնիի կողմնակից էր համարվում: Օգոստոսի 19-ին բողոքի ցույցի ժամանակ հրկիզվում է Ռեքս կինոթատրոնը, որի արդյունքում զոհվում է 400անմեղ մարդ:Օգոստոսի 27-ին, վարչապետ Ջամշիդ Ամուզեգարը հրաժարական է տալիս: Նոր վարչապետ են նշանակում մի մարդու, ով համարվում էր շահի կողմնակիցներից, ավելի ստույգ՝Ջաֆար Շարիֆ Էմամին: Սեպտեմբերի 7-ին, այսինքն «Էյդե Ֆեթր» տոնին սկսվում են նոր ցույցեր, որի ժամանակ ցուցարարները հանդես են գալիս մահ շահին կարգախոսով: Զինվորական և անվտանգության«Սավաք»-ի ոժերի միջամտության պատճառով զոհվում է 4000մարդ: Պաշտոնապես հայտարարության համաձայն զոհվել է 87 մարդ, իսկ վիրավորվել 205մարդ:Այնուհետև սեպտեմբերի 8-ը դառնում է Սև ուրբաթ: Իրանի Իսլամական հեղափոխությունը մտնում է նոր փուլ, որի ժամանակ բոլորը ի գլխավորությամբ Իմամ Խոմեյնի ցույցեր են կատարում: Ավելի ուշ սեպտեմբերի 18-ին լուր է տարածվում, որ շահը և իր կողմնակիցները  երկու միլիարդ դոլար են ուղարկել արտասահման: Հոկտեմբերի 4-ին շահը զգալով, որ չի կարողանում համագործակցել Իմամ Խոեյնի հետ նրան երկրից վտարում է, քաղաքական ակտիվություն ցուցաբերելու համար: Խոեյնը գնում է Ֆրանսիա և այնտեղ շարունակում ցույցերը: Նոյեմբերի 7-ին շահը զգում է, որ իր ռեժիմները տապալվում են ունենում  է հեռուստաելույթ, որի ընթացքում խնդրում է ժողովրդին դադարեցնել ցույցերը, խոստանալով, որ հին սխալները չեն կրկնվի: Նոյեմբերի 15-ին վարչապետ Ազհարիին, հաջողվում է դադարեցնել գործադուլները: Հոգևորականությունները սկսում են պատրաստվել Իմամ Հոսեյնի սգո ամսվան: Դեկտեմբերի 10, 11-ին տեղի են ունենում ցույցեր, սակայն զոհեր չեն լինում: Դեկտեմբերի 23-ից սկսված սովորողներն և ուսանողներն, փոխանակ սովորեն զբաղվում են ցույցերով: Սավաքի հրամանով կրակ է բաց թողնվում՝որպեսզի ցրեն ցուցարարներին, սակայն զոհվում է մի քանի ցուցարար: Դեկտեմբերի 26-ի ցույցի ժամանակ՝ զոհվում են Թեհրանի համալսարանի պրոֆեսորներից մեկը:  Ուսանողները ցանկանում են թաղումը կազմակերպել դպրոցի տարածքում, սակայն էլի կրակ է բաց թողնվում, որի հետևանքով զոհվում են շատ ուսանողներ:

Posted in Հասարակագիտություն

Հանդուրժողականություն

Հանդուրժողականությունը սահմանափակվում է օրենքներով: Առաջին հայացքից պարզ է. պետք է հանդուրժել այն, ինչն օրենքով թույլատրելի է, ինչը մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների շրջանակներում է և չհանդուրժել այն, ինչը այդ իրավունքներն ու ազատությունները ոտնահարում է: Սակայն, երբ բախվում են ազգային ավանդույթները և օրենքը, խնդիրը բարդանում է, քանի որ ավանդույթներն ազգային ինքնությունը պահպանելու լավագույն միջոցներ են: Այս դեպքում, օրենքներն ընդունելիս օրենսդիր մարմինները պետք է հանդուրժողականություն դրսևորեն, քանի որ կայացված որոշումները (ի տարբերություն շարքային քաղաքացիների) ազդում են ամբողջ հասարակության վրա, օրենքի սահմանները պահպանելը բարդանում է, քանի որ հասարակությունը, օրենքի ոտնահարման դեմ անհանդուրժողական գտնվելով հանդերձ, պայքարում է հանուն ազգային ավանդույթների պահպանման։ Անհանդուրժողականությունը սոսկ քննադատություն չէ, և ոչ էլ, հանդուրժողականությունը՝ հարմարվողականություն: Երբ քաղաքական այրերը իրենց հրապարակային գործողություններով վտանգում են երկրի հեղինակությունը, անգամ` գոյությունը, ապա հանդուրժողականությունը անհանդուրժողականությունից վերածվում է։

Posted in Հասարակագիտություն

Ազատություն․ աֆորիզմներ

Ազա՛տ եղիր՝ օրենքի գերին մնալով։

Միայն հիմարներն են կամայականությունը անվանում ազատություն։

Այն, ինչը որոշ պայմաններում կոչվում է ազատություն, այլ պայմաններում կոչվում է սանձարձակություն։

Ազատությունն այն ամենն անելու իրավունքն է, ինչը չի վնասում ուրիշներին:

Պարտականությունն այն գինն է, որ յուրաքանչյուր մարդ պետք է վճարի ազատության համար:

Ազատություն նշանակում է պատասխանատվություն: Ահա թե ինչու են շատերը վախենում դրանից:

 

Posted in Հասարակագիտություն

Ազատություն

Ազատությունն այն է, երբ մարդիկ կարողանում են անել այն, ինչ ցանկանում են, հագնվել, այնպես ինչպես իրենք են ուզում և խոսել ազատ, իրենց նախընտրած թեմաների մասին։ Հայաստանը ազատության առումով սահմանափակ երկիր չի համարվում, բայց կան շատ երկրներ, որոնք ազատության առումով շատ սահմանափակ են և իմ կարծիքով դա շատ սխալ է։ Օրինակ՝ Արաբական էմիրություններում կանայք զրկված են ազատ հագնվելու հատկությունից, նրանք իրավունք չունեն փողոցում շրջել առանց գլխաշորի և երկար զգեստների։ Սիրիայում նույնպես որոշ չափող կա այդ խնդիրը, քանի որ այնտեղ կանայք պետք է հագնվեն այնպես, որ իրենց մազերը չերևան։ Հետաքրքիր է ինչու՞ հենց մազերը։ Այս հարցն ունի իր ինձ համար անտրամաբանական պատասխանը։ Ասում են, թե միակ բանը, որով կինը կարող է գրավել տղամարդուն, դա իր մազերն են, այդ իսկ պատճառով էլ որոշ երկրներում չեն թույլատրում մազերը բաց դուրս գալ փողոց, սակայն իրենց տներում նրանք իրավունք ունեն հագնվելու, այնպես, ինչպես կկամենան և քանի որ նրանք չեն կարողանում դրսում հագնվել ազատ, դրանից ճնշված տանը հագնվում են չափից դուրս բաց, ինչը այնքան էլ ճիշտ չէ, եթե նրանց իրավունքները չոտնահարեին և ազատությունը չսահմանափակեին մի՞թե նրանք կվարվեին այդպես։

Posted in Հասարակագիտություն

Հասարակագիտություն․ առաջին դաս

Այսօր մեր հասարակագիտության առաջին դասն էր։ Մենք իհարկե պատկերացում չունեինք, թե ինչ է իր մեջ ներառում հասարակագիտությունը և թե ինչ ենք անցնելու այդ առարկայից, այդ իսկ պատճառով էլ մենք դասի սկզբում խոսեցինք և ուսուցչի օգնությամբ  փորձեցինք հասկանալ, թե ինչ է իր մեջ ներառում հասարակագիտություն առարկան և խոսեցինք հասարակության մասին։  Մենք խոսեցինք աշխարհի, մեր միջավայրի, իրավունքների, ազատության և այլ նմանատիպ ու հետաքրքիր թեմաների մասին։ Ինձ շատ դուր եկավ այս առարկան և կարծում եմ, որ հետագայում հետաքրքիր կլինի սովորելը։