Posted in պատմություն

Նապոլեոն Բոնապարտ. ֆիլմի դիտում

Պատմության դասի ընթացքում մենք դիտեցինք մի ֆիլմ՝ Նապոլեոն Բոնապարտի մասին։ Ֆիլմում ներկայացված էր Նապոլեոնի գործնական և անձնական կյանքը։ Ֆիլմում ամենազարմանալի հատվածն այն էր, որ ասվում է, թե Նապոլեոն Բոնապարտը վախ է ունեցել սև կատուներից։ Հետաքրքիր էր նաև այն, որ Նապոլեոնը շատ երիտասարդ տարիքում պլանավորել էր Իտալիայի գրավման ծրագիրը, և նրա զինվորները զարմացել էին, քանի որ նա ընդամենը 23 տարեկան է եղել։ Իմ մեջ ֆիլմից տպավորվել է այն, որ մի անգամ Նապոլեոնի մոտ է գնում մի տղա՝ իր մոր հետ և ասում, որ իր հայրը պատերազմում զոհվել է, և ինքը Բոնապարտից խնդրում է իր հոր սուրը։ Նապոլեոնը առանց ափսոսալու՝ իր թուրը նվիրում է այդ փոքր տղային։ Տղայի մայրն իր գեղեցկությամբ գերում է Նապոլեոնին, և Նապոլեոնը նրան ամուսնության առաջարկ է անում։ Նրանք ամուսնանում են, իսկ հետագայում կինը դավաճանում է Նապոլեոնին։ Նապոլեոնը նրան շատ սիրելով՝ ներում է։ Հետագայում Նապոլեոնը կապվում է մի կնոջ հետ, սակայն կինը չի համաձայնվում իր հետ շարունակել կապերը, քանի որ Նապոլեոնը չէր բաժանվում իր կնոջից։ Տպավորիչ էր նաև այն, որ Նապոլեոնը իր թագադրման ժամանակ կայսեր ձեռքից վերցնում է թագն ու ինքն իրեն թագադրում, այնուհետև թագադրում է իր կնոջը՝ որպես կայսրուհի։

Advertisements
Posted in պատմություն

Վիեննայի վեհաժողովը

1814-1815 թթ․ Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայում Նապոլեոնին հաղթած պետությունների ղեկավարները հրավիրեցին վեհաժողով։ Նպատակն էր ոչ միայն հաշտություն կնքել պարտված Ֆրանսիայի հետ, այլև Եվրոպայում հաստատել կայուն խաղաղություն։ Վեհաժողովում իրենց կամքն էին թելադրում Ռուսաստանը, Անգլիան, Ավստրիան և Պրուսիան։ Նրանք էլ վերաձևեցին Եվրոպայի պետական սահմանները՝ հաշվի չառնելով այլ ազգերի շահերը։ Լեհական հողերի վրա Նապոլեոնի ստեղծված Վարշավայի դքսությունը լուծարվեց։ Լեհաստանի տարածքը բաժանվեց Ռուսաաստանի, ավստրիայի և Պրուսիայի միջև։ Անգլիան ստացավ Մալթա կղզին և հոլանդական մի շարք գաղությներ։ Վեհաժողովի մասնա կիցները կարծում էին, որ Մեծ հեղափո խությունը խախտել է Եվրոպայի բնականոն կյանքը։ Նրանք որոշեցին վերականգնել նախկին կարգը՝ իշխանությունը վերադարձնելով տապալված արքայատոհմերին ու իշխանական տներին։ Պայմանավորվեցին նաև համատեղ ուժերով պայքարել նոր հեղա փոխությունների դեմ։ Ընդունված որոշումներն իրագործելու համար ստեղծվեց եվրոպական գահակալների «Սրբազան դաշինք», որտեղ գերիշխում էին՝ Ռուսաստանը, Պրուսիան և Ավստրիան։ Համատեղ ջանքերով նրանք 1820–1830– ա կան թթ. ճնշեցին հեղափոխական շարժումներն Իտալիայում, Իսպանիայում և Լեհաստանում։

Posted in պատմություն

Նապոլեոն Բոնապարտ

Նապոլեոն Բոնապարտը ծնվել է կորսիկացի ազնվական փաստաբանի ընտանիքում: 1784 թ-ին ավարտել է Բրիենի ռազմական դպրոցը, 1784–85 թթ-ին սովորել է Փարիզի ռազմական դպրոցում: Ծառայությունն սկսել է 1785 թ-ին, Վալանսում` որպես հրետանային գնդի կրտսեր լեյտենանտ: Ռազմական բացառիկ ընդունակությունների շնորհիվ 8 տարում դարձել է գեներալ: Աչքի է ընկել Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ. 1793 թ-ին խռովարար միապետականների տևականորեն պաշարած Տուլոնն ազատագրվել է նրա մշակած պլանով, որի համար 24-ամյա կապիտանն ստացել է բրիգադի գեներալի կոչում: 1795 թ-ի հոկտեմբերի 5-ին Փարիզում միապետական խռովության ջախջախումից հետո նշանակվել է Փարիզի կայազորի պետ, ապա՝ ֆրանսիական բանակի գլխավոր հրամանատար՝ իտալական արշավանքի ժամանակ: 1798– 1801 թթ-ի Բոնապարտի գլխավորած եգիպտական արշավանքն ավարտվել է անհաջողությամբ: Օգտվելով Դիրեկտորիայի (Առաջին հանրապետության կառավարությունը 1795–99 թթ-ին) թուլությունից և հենվելով ֆրանսիական բուրժուազիայի ազդեցիկ շրջանների վրա՝ Նապոլեոնը 1799 թ-ի նոյեմբերի 9-ին (հանրապետության օրացույցով՝ Բրյումերի 18-ին) պետական հեղաշրջում է արել. հաստատել է կոնսուլության վարչակարգ և իր ձեռքում կենտրոնացրել երկրի ողջ իշխանությունը: 1802 թ-ին Նապոլեոնը նշանակվել է ցկյանս կոնսուլ, իսկ 1804 թ-ին թագադրվել կայսր՝ Նապոլեոն I անունով: Նապոլեոն I-ն ուժեղացրել է իր անձնական իշխանությունը, զուգահեռաբար բարեփոխումներ արել. 1800 թ-ին հիմնադրել է Ֆրանսիական բանկն ու ստեղծել դրամական նոր միավոր՝ ֆրանկը, ընդունել օրենսգրքեր (կոդեքսներ): Նապոլեոն I-ը միմյանց հետևից պարտության է մատնել եվրոպական երկրների ռազմաքաղաքական դաշինքներին: Մարենգոյի (1800 թ.), Աուստեռլիցի (1805 թ., ռուս-ավստրիական բանակների դեմ), Ենայի (1806 թ.), Վագրամի (1809 թ.) և այլ ճակատամարտերում հաղթելուց հետո դարձել է գրեթե ողջ Եվրոպայի տիրակալ (բացառությամբ՝ Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսաստանի): Կայսրը որոշել էր ներխուժել նաև Անգլիա: Սակայն 1805 թ-ի հոկտեմբերի 21-ին անգլիացի նշանավոր ծովակալ Նելսոնը Տրաֆալգար հրվանդանի մոտ դաժան պարտության է մատնել ֆրանս-իսպանական նավատորմին:  Նվաճելով Լեհաստանը՝ Նապոլեոն I-ը հասել է Ռուսաստանի սահմանները: Ռուսաց Ալեքսանդր I կայսեր հետ Տիլզիտ փոքրիկ քաղաքի մոտ 1807 թ-ի հուլիսի 7-ին պայմանագիր է կնքել Մեծ Բրիտանիայի դեմ. Ռուսաստանը պարտավորվել է միանալ Անգլիայի ցամաքային շրջափակմանը: Ֆրանսիան ազատ գործելու հնարավորություն է ստացել Եվրոպայի մեծ մասում, Ռուսաստանը՝ Եվրոպայի հյուսիսում և հարավ-արևելքում: 1800–11 թթ-ին Նապոլեոնի կայսրությունը հասել է հզորության գագաթնակետին: 1812 թ-ի հունիսի 12-ին, առանց պատերազմ հայտարարելու, ներխուժել է Ռուսական կայսրության տարածքը: Նապոլեոն I-ի դեմ պատերազմին մասնակցել են երկրի կադրային բանակը, եվրոպական Ռուսաստանի ողջ բնակչությունը. ռուսների համար այն դարձել է հայրենական պատերազմ: Օգոստոսի 8-ին ռուսական բանակի գլխավոր հրամանատար է նշանակվել Միխայիլ Կուտուզովը: 1812 թ-ի օգոստոսի 26-ին Բորոդինոյի (Մոսկվայից 124 կմ արևմուտք) վճռորոշ ճակատամարտում Նապոլեոն I-ին չի հաջողվել հաղթել ռուսական բանակին:
Մոսկվան թշնամուն հանձնելուց հետո Կուտուզովը, համալրելով բանակը, անցել է հակահարձակման և ֆրանսիացիներին ստիպել է նահանջել իրենց իսկ ավերած ճանապարհով: Բերեզինա գետի մոտ շրջապատել է ֆրանսիացիներին, իսկ գետանցումից (նոյեմբերի 14–16) հետո նապոլեոնյան «Մեծ բանակը» դադարել է գոյություն ունենալուց: Նոյեմբերի 23-ին Նապոլեոն I-ը հրամանատարությունը հանձնել է մարշալ Հովակիմ Մյուրատին և մեկնել Փարիզ: Ռուսական զորքերը նոյեմբերի 28-ին գրավել են Վիլնոն (այժմ՝ Վիլնյուս): Ֆրանսիական բանակն այդ պատերազմում կորցրել է 550 հզ. զինվոր: Ֆրանսիայում Նապոլեոնն արագ կազմավորել է նոր բանակ՝ պատերազմը շարունակելու և պատվավոր հաշտություն կնքելու նպատակով: Սակայն հակաֆրանսիական ռազմաքաղաքական դաշինքի (6-րդ) ուժերը 1813 թ-ի հոկտեմբերի 16–18-ը գերմանական Լայպցիգ քաղաքի մերձակայքում տեղի ունեցած «ժողովուրդների ճակատամարտում» վերջնականապես ջախջախել են Նապոլեոնի բանակը: 1914 թ-ի մարտի 31-ին դաշնակիցների զորքերը Ալեքսանդր I-ի և Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ-Վիլհելմ III-ի գլխավորությամբ մտել են Փարիզ: Նապոլեոն I-ը հրաժարվել է գահից, բայց պահպանել է իր տիտղոսներն ու կոչումները և որպես տիրույթ ստացել Էլբա կղզին (Միջերկրական ծովում):  Ֆրանսիայում, ի դեմս Լուի XVIII-ի, վերականգնվել է 1792 թ-ին տապալված Բուրբոնների արքայատոհմը, որը համընդհանուր դժգոհություն է առաջացրել երկրում: 1815 թ-ի գարնանը Նապոլեոն I-ը փոքրաթիվ զորաջոկատով մտել է Ֆրանսիա, անհավանական արագությամբ աճող զորքով գրավել Փարիզը և վերականգնել կայսրությունը: Սակայն գահակալել է ընդամենը 100 օր: Դաշնակիցները Վաթեռլոոյի (բնակավայր Բրյուսելից 20 կմ հարավ) ճակատամարտում 1815 թ-ի հունիսի 10-ին ջախջախել են ֆրանսիացիներին: 1815 թ-ի հունիսի 22-ին Նապոլեոն I-ը վերջնականապես գահընկեց է արվել և աքսորվել Ատլանտյան օվկիանոսի Սբ Հեղինե կղզի (որպես անգլիացիների գերի), որտեղ և վախճանվել է: 1840 թ-ին նրա աճյունը տեղափոխվել է Փարիզ և ամփոփվել Հաշմանդամների տանը: Նապոլեոն Բոնապարտի կյանքի և գործունեության վերաբերյալ լույս են տեսել բազմաթիվ ու բազմալեզու գրքեր: Առավել հայտնի են Եվգենի Տառլեի «Նապոլեոնի արշավանքը Ռուսաստան, 1812 թիվ», Ալբերտ Մանֆրեդի «Նապոլեոն Բոնապարտ», Ստենդալի «Նապոլեոն» երկերը (հայերեն՝ 1939, 1975 և 1985 թթ.):  Նապոլեոն Բոնապարտի և հայերի առնչությունների մասին են կայսեր թիկնապահ Ռուստամի (Խաչատուրյան Ռոստոմ) հուշերը, որը ֆրանսերենից Գրիգոր Ջանիկյանի թարգմանությամբ 1997 թ-ին լույս է ընծայվել «Իմ կյանքը Նապոլեոնի հետ: Հայազգի մամլուք Ռուստամի ճշմարտապատում հուշերը» խորագրով:
Posted in պատմություն

Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն

ֆրանսիական ժողովրդի՝ հազարամյա բռնապետության, աղքատության, կաշառվածության, անհավասարության դեմ ցասումն էր, նրա ձգտումն էր դեպի ավելի լավ ապագա: Միաժամանակ, ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունն առաջ բերեց սարսափելի կողմեր՝ հաշվեհարդար նախկին ազնավականների, եկեղացականների, այլ քաղաքական հայացքներ ունեցող հեղափոխականների նկատմամբ՝ հազարավոր կորսված կյանքեր գիլյոտինի վրա, ահաբեկչությունն ու հալածանքը որպես առօրյա, բարձրարժեք եկեղեցիների ոչնչացում և այլ: Այսուհանդերձ, հեղափոխության արդյունքում տապալվեցին հին միապետական կարգերը և Ֆրանսիան  դարձավ նոր ժամանակների առաջին հանրապետությունը. այն հայտարարեց հավասար իրավունքներ և պարտականություններ իր բոլոր քաղաքացիների համար՝ համաձայն «ազատություն, հավասարություն,  եղբայրություն» իր հայտնի կարգախոսի: Այն մեծագույն ազդեցություն ունեցավ ամբողջ աշխարհի վրա՝ տարածվեցին ազատության և ժողովրդավարության գաղափարները: Շատ պատմաբաններ կարծում են, որ Ֆրանսիական հեղափոխությունը մարդկության կյանքում մեծագույն իրադարձություններից է: Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության հիմքում ընկած են սոցիալական, քաղաքական, տնտեսական և այլ բազմաթիվ պատճառներ: Մյուս կողմից, հեղափոխությունը իր դարը ապրած ֆեոդալամիապետական համակարգի երկարատև և ավելի խորացող ճգնաժամի օրինաչափ արդյունք էր: Այն արտացոլում էր բնակչության հիմնական մասը կազմող երրորդ դասի (մանր բուրժուաներ, գյուղացիություն, պլեբեյության) և արտոնյալ   դասակարգի՝ ազնվականության միջև անհաղթահարելի հակասությունները: Տնտեսական պատճառներից էր համատարած աղքատությունը, վերջին մի քանի տարիների անբերքատվության հետևանքով առաջ եկած սննդի թանկությունը,  թերի հարկային համակարգը, պետական բյուջեի աննպատակ վատնումը ամերիկյան պատերազմների վրա: Միաժամանակ Վերսալում գտնվող արքայական վերնախավը բացարձակ կղզիացել էր ժողովրդից և անտարբեր էր օրեցոր խորացող ճգնաժամի նկատմամբ: Լյուդովիկոս XVI թեև տեսականորեն կատարյալ միապետ էր, իրականում նա բազմիցս նահանջում էր անհրաժեշտ ֆինանսական և տնտեսական բարեփոխումների գործում իր անվճռականության հետևանքով: Ֆրանսիական հեղափոխության գործում մեծ դերակատարում ունեցան Լուսավորության գաղափարները, որոնց կրողները՝ բազմաթիվ  գրողները, հրատարակիչները կարողանում էին միապետության դեմ տրամադրել հանրային կարծիքը: Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության սկիզբը 1789-ի հուլիսի 14-ն էր, երբ ժողովուրդը գրավեց միապետության խորհրդանիշ Բաստիլի ամրոցը և քանդեց այն: Սա ժողովրդի առաջին հաղթանակն էր, այս օրը նշվում է իբրև տոն՝ ժամանակակից Ֆրանսիայում:  Արքան ստիպված էր ճանաչել հեղափությունը: Առաջիկա շաբաթների ընթացքում հեղափոխությունը տարածվեց ամբողջ երկրով: Քաղաքներում հասարակ ժողովուրդը փոխարինում էր հին տեղական իշխանությունները նոր քաղաքային մարմիններով: Փարիզում և այլ քաղաքներում ստեղծվում էր զինված Ազգային գվարդիան: Միաժամանակ առաջացած հզոր գյուղացիական շարժումները ամրապնդեցին հեղափոխության հաղթանակը: 1789թ. օգոստոսի 26-ին Սահմանադիր ժողովը ընդունեց աշխարհում առաջին Մարդու և քաղաքացու իրավունքների հռչակագիրը:

Posted in պատմություն

Հայաստանում տեղի ունեցած թավշյա հեղափոխությունը

Թավշյա հեղափոխություն Հայաստանում, ոչ բռնի, խաղաղ գործողություններով ուղեկցված ցույցեր, երթեր, քաղաքացիական անհնազանդության զանգվածային դրսևորումներ Հայաստանում, որոնց առաջին ակնառու քաղաքական արդյունքներից մեկը եղավ ապրիլի 23-ին երկրի վարչապետ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականը, իսկ երկրորդը՝ մայիսի 8-ին Ազգային ժողովի կողմից «ժողովրդի թեկնածու» Նիկոլ Փաշինյանին վարչապետի պաշտոնում ընտրելը։ Հեղափոխության առաջին փուլում (2018 թվականի ապրիլի 13 – մայիսի 8) բողոքի գործողություններն ուղղված էին Հայաստանի Հանրապետության ղեկին Սերժ Սարգսյանի պաշտոնավարման երրորդ ժամկետի կասեցմանը, որը այդ փուլի սկզբում՝ առաջին տասնօրյակում չհաջողվեց։ Շարժումն սկսեց «Իմ քայլը» և «Մերժիր Սերժին» նախաձեռնություններով։ 2018 թվականի ապրիլի 17–ին, երկրում, փաստացի, սկսված հեղափոխության պայմաններում, Սերժ Սարգսյանի ղեկավարած քաղաքական ուժի՝ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության՝ ՀՀԿ–ի վերահսկողության ներքո գտնվող՝ ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից Սերժ Սարգսյանին վարչապետ նշանակելուց հետո հեղափոխության առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց Հայաստանում «Թավշյա հեղափոխության» մեկնարկի մասին։ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականից հետո ցույցերի և բողոքի մյուս գործողությունների պահանջը դարձավ իշխանությունից Հայաստանի հանրապետական կուսակցության հեռացումը և վարչապետի պաշտոնում Նիկոլ Փաշինյանի նշանակումը։ Հեղափոխությունը հիմնականում հայտնի է «Քայլ արա՛, Մերժի՛ր Սերժին» կրագախոսով (այդ թվում՝ սոցիալական ցանցերում տարածում գտած #ՄերժիրՍերժին հեշթեգով), ինչպես նաև ոստիկաններին ուղղված «Զենքդ դի՛ր, մերժի՛ր Սերժի՛ն», «Ոստիկա՛ն, միացի՜ր», վարորդներին ուղղված «Սերժին դեմ ես, սիգնալ տո՛ւր» և բազմաթիվ այլ կարգախոսերով։

Posted in պատմություն

Լուսավորության դարաշրջան

Լուսավորությունը՝ սոցիալական, գաղափարական շարժում է, որը պայքարում է ֆեոդալիզմի, կաթոլիկական եկեղեցու դեմ, բարձրացնում գիտության և գիտելիքի դերը հասարակության մեջ։ Այն սկսվել է տասնյոթերորդ դարում՝ սկիզբ դնելով բանականության հաղթարշավին։ Մի կողմից այն « հանում էր մարդուն անչափահասության վիճակից », բարձրացնում անհատի դերը, իսկ մյուս կողմից, ինչպես նշում է Ադորնոն. « ձգտում էր կործանել առասպելները և երևակայությունը գիտելիքի միջոցով » ։ Սակայն, ինչպես իրավացիորեն շարունակում է Հաբերմասը. « Լուսավորականությունը կարելի էր համարել հաջողված, եթե արմատներից հեռանալը դառնար ազատում ( իմա` առասպելից – Ն. Մ.) » ։ Այնինչ, ներկայիս համաշխարհային պատմությունը փաստում է, որ մեկ առասպելն իրական դառնալով, սկիզբ է դնում մեկ այլ առասպելի, տեղի է ունենում հեռացում արմատներից և ընդլայնվում է համաշխարհայնացման սահմանները։ Եթե մինչև լուսավորականության շրջանը առասպելը երևակայության ծնունդ էր, ապա լիսուվորականությունից սկսած և մինչև այսօր` գիտելիքի։ Ըստ էության, գիտությունների զարգացումը ( կենսաբանություն, մեխանիկա, ֆիզիկա ) կասկածի է ենթարկում առասպելականը՝ տեղ տալով փաստարկված գիտելիքին, որն անհասկանալին դարձնում է հասկանալի՝ մարդուն ազատելով հեղինակապաշտությունից։ Արդյունքում ձևավորվում է քաղաքացիական գիտակցություն՝ կրոնական ինքնությունից անցում կատարելով քաղաքացիական ինքնությանը։ Անգլիայում լուսավորականության ներկայացուցիչներն են՝ Ջ. Լոկը, Ա. Կոլինզ, Ֆրանսիայում՝ Վոլտեր, Դիդրո, Ռուսո, Մոնտեսքյոն։ Լուսավորականությունը մեզ մոտ սկսվել է շատ ավելի ուշ, տասնութերորդ դարի սկզբին։ Մխիթարյան միաբանությունը լուսավորության տարածման սկզբնավորողներից մեկն է։ Ունենալով կաթոլիկների հովանավորությունը՝ մխիթարյանները հրատարակում էին գրքեր, կատարում ուսումնասիրություններ։ Հրատարակված գրքերից է Հ.Մ. Չամչեանի «Պատմություն հայոց» երեք հատորները, Հ. Ղ. Ինճիճեանի « Հնախոսութիւն հին Հայաստանեայց աշխարհի», «Դարապատում», «Ստորագրութիւն հին Հայաստանեայց »։

Posted in Այլ, պատմություն

«Դավիթ Բեկ»- Մաս 1-ին

-Նախագծային քննարկում-Ֆիլմի դիտում-քննարկում-վերլուծություն…«Դավիթ Բեկ»- Մաս 1-ին

Այսօր մենք դիտեցինք Դավիթ Բեկի մասին ֆիլմի առաջին հատվածը։ Ֆիլմը շատ հետաքրքիր էր ու տեղեկատվական, սակայն մենք չհասցրինք այն դիտել մինչև վերջ։ Մյուս դասին մենք կդիտենք շարունակությունն ու կվերլուծենք ֆիլմը մինջև վերջ։