Posted in Այլ, պատմություն

«Դավիթ Բեկ»- Մաս 1-ին

-Նախագծային քննարկում-Ֆիլմի դիտում-քննարկում-վերլուծություն…«Դավիթ Բեկ»- Մաս 1-ին

Այսօր մենք դիտեցինք Դավիթ Բեկի մասին ֆիլմի առաջին հատվածը։ Ֆիլմը շատ հետաքրքիր էր ու տեղեկատվական, սակայն մենք չհասցրինք այն դիտել մինչև վերջ։ Մյուս դասին մենք կդիտենք շարունակությունն ու կվերլուծենք ֆիլմը մինջև վերջ։

Advertisements
Posted in պատմություն

Հայ մշակույթը 17-րդ դարի երկրորդ կեսից մինչև 19-րդ դարի առաջին կեսը

XIX դարի սկզբում հայկական գրականության մեջ դեռևս զգացվում էր միջնադարի ազդեցությունը։ Գրական լեզուն գրաբարն էր, որը շատերի համար անհասկանալի էր։ 1820-1840 թթ. տեղի են ունենում զգալի տեղաշարժեր։ Կլասիցիզմը զիջում է իր տեղը, նոր գրականության ճյուղին՝ ռեալիզմին՝ ժամանակակից մարդը իր ներաշխարհով և զգացմունքներով։ Գրականության մեջ ավելի հաճախ են հայտնվում սոցիալական թեմաներով ստեղծագործություններ։ Գրաբարի փոխարեն գալիս է նոր գրական լեզու՝ աշխարհաբարը, ձևավորվում է նոր հայկական գրականությունը։ Հայ նոր գրականության ստեղծման մեջ իր մեծ ներդրումն ունի պոետ՝ Հարություն Ալամդարյանը (1796-1834 թթ.) և գրող, հրապարակախոս Մեսրոպ Տագիտյանը (1803-1858 թթ.)։ Բայց որոշիչ դեր այս գործում ունեցավ մեծ բանաստեղծ-դեմոկրատ և մանկավարժ՝ Խաչատուր Աբովյանը։ Խաչատուր Աբովյանը ծնվել է Երևանի մոտ գտնվող Քանաքեռ գյուղում 1809 թ.։ Սովորել է էջմիածնի վանքի դպրոցում, ապա մեկնել է Թիֆլիս և մի մասնավոր ուսումնարանում առժամանակ ուսանելուց հետո ընդունվել է նորաբաց Ներսիսյան դպրոց։ 1829 թ. էջմիածին է գալիս Դորպատի (այժմ՝ Տարտու) համալսարանի պրոֆեսոր Ֆրիդրիխ Պարրոտի արշավախումբը՝ Արարատի գագաթը բարձրանալու նպատակով։ Վերելքին, որպես թարգմանիչ, մասնակցում է նաև քսանամյա Աբովյանը։ Նա առաջիններից մեկն է, որ ոտք է դրել սուրբ լեռան կատարին։ Պարրոտի վրա մեծ տպավորություն է թողնում հայ երիտասարդը իր կրթվածությամբ և իմացություններով։ Նրա օգնությամբ Աբովյանը 1830 թ. ընդունվում է Դորպատի համալսարան՝ որպես ազատ ունկնդիր։ Համալսարանում սովորելով վեց տարի՝ ստանում է հիմնավոր կրթություն։ Վերադառնալով հայրենիք Աբովյանը զբաղվում է գրական և մանկավարժական գործով։ Աբովյանը բանաստեղծությունների, դասագրքերի, գիտական ու հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է։Նրա ստեղծագործությունների գագաթնակետը համարվումէ «Վերք Հայաստանի» պատմական վեպը, որտեղ նկարագրված է հայ ժողովրդի վիճակը XIX դարում, նրա ազատագրական պայքարը։ Աբովյանը դառը պայքար էր մղում իր ժամանակի ռեակցիոն ուժերի դեմ։ 1850-1860-ական թթ. հայ ժողովրդի համար եղել է շրջադարձային ինչպես հասարակական-քաղաքական, այնպես էլ մշակութային կյանքում։ Գրականությունը, արվեստը, տպագրությունը և մշակույթի ուրիշ ճյուղեր զգալի աճ ունեցան։ Հայտնվեցին գրողներ, պոետներ, հրապարակախոս դեմոկրատներ, որոնց մեջ հատկապես առանձնանում էր գրող, հեղափոխական-դեմոկրատական՝ Միքայել Նալբանդյանը։

Posted in պատմություն

Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերը

Հոկտեմբերի 1-5

1. Պատրաստվե՛ք  ներկայացնելու «1804-1813թթ. և 1826-1828 թթ. ռուս-պարսկական պատերազմները: Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերը» թեման /բանավոր, դասագիրք, էջ 30-34/

2. Ներկայացրե՛ք Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի հաշտության պայմանագրերը: Փորձե՛ք գնահատել այդ երկու պայմանագրերը /գրավոր/.

1812թ. թուրքերի հետ հաշտության պայմանագիր  կնքելուց հետո, ռուսները Անդրկովկասում հարձակման են անցնում պարսիկների դեմ: Գահաժառանգ Աբաս Միրզան Ղարաբաղում, Լենքորանում և Մեղրում պարտության է մատնվում, և Ֆաթհ Ալի Շահը 1813թ. հոկտեմբերի 12-ին Արցախի Գյուլիստան քաղաքում կնքվեց հաշտության պայմանագիր: Ռուսաստանին է անցնում նած արևելյան զգալի հատվածը՝ Լոռին, Փամբակը, Շամշադինը, Գանձակը, Ղարաբաղը, Շիրակը: Երևանի և Նախիջևանի խանությունները շարունակեցին մնալ Պարսկաստանի տիրապետության տակ: Պայմանագիրը կնքվել է ռուս-պարսկական պատերազմի (1804-1813թթ.) արդյունքում: 1828 թ. Թուրքմենչայի պայմանագիրը կնքվել է Ռուսաստանի և Իրանի միջև՝ նշանավորելով 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի ավարտը։ Պայմանագիրը ստորագրվել է փետրվարի 21-ին Թուրքմենչայ գյուղում։ Ռուսական կողմից այն ստորագրել է գլխավոր հրամանատար, գեներալ Իվան Պասկևիչը, Պարսկաստանի կողմից՝ արքայազն Աբաս-Միրզան։ Պայմանագրով Պարսկաստանը պաշտոնապես ճանաչում էր Երևանի ու Նախիջևանի խանությունների, պարտավորվում վճարել 20 մլն ռուբլի (արծաթով) ռազմատուգանք: Ռուսական և պարսկական առևտրական նավերին ազատ նավարկության իրավունք էր տրվում Կասպից ծովում: Ռուսական կառավարությունը Աբբաս Միրզային ճանաչում էր Պարսկաստանի գահաժառանգ: Կնքվել է նաև առևտրական համաձայնագիր, որով ռուսական վաճառականներն ազատ առևտրի իրավունք էին ստանում Պարսկաստանում:

 

Posted in պատմություն

Հովսեփ Էմին

Հովսեփ Էմինը ծնվել է 1726թ. Պարսկաստանի Համադան քաղաքում, որտեղից նրանց ընտանիքը տեղափոխվել էր Կալկաթա: Նա ծանոթ էր ինչպես պարսկա-թուրքական լծի տակ գտնվող հայ ժողովրդի վիճակին, այնպես էլ ականատես էր Հնդկաստանում հայ վաճառականության դժվարին կացությանը: Երիտասարդ Էմինը որոշում է գնալ Անգլիա, սովորել ռազմական գործը և ձեռնամուխ լինել Հայաստանի ազատագրմանը: Նրան ոգևորում էին Արցախի և Սյունիքի ազատագրական պայքարի մասին տեղեկությունները, որտեղ հայերը տարիներ շարունակ համառ կռիվներ էին մղում հայրենիքի ազատագրության համար: 1751թ. Էմինը, հակառակ հոր կամքին, որը նրան ուզում էր վաճառական դարձնել, ծառայության է մտնում Անգլիա մեկնող մի նավում և ուղևորվում Անգլիա: Անգլիայում Հովսեփ Էմինն ընդունվում է Վուլվիչի զինվորական ակադեմիան, ծանոթանում անգլիական քաղաքական ու պետական գործիչների հետ: Ակադեմիայում նա հմտանում է ռազմական գործի մեջ: Այնուհետև Էմինը մեկնում է Գերմանիա՝ մասնակցելու Ֆրանսիայի դեմ մղվող պատերազմին: 1759թ. Հովսեփ Էմինը գալիս է Հայաստան, որտեղ մոտիկից ծանոթանում է տիրող իրավիճակին: Նա համոզվում է, որ թուրքական տիրապետության դեմ ազատագրական պայքար կարելի է սկսել միայն որևէ հարևան տերության օժանդակությամբ: Այդպիսի հնարավոր դաշնակից կարող էր լինել Ռուսաստանը կամ Վրաստանը:

Posted in պատմություն

Շահամիր Շահամիրյան

Հովսեփ Էմինի ու Մովսես Բաղրամյանի վերադարձը Հնդկաստան կարևոր նշանակություն ունեցավ գաղթօջախի կյանքում: Նրանք համոզեցին հնդկահայ ուրիշ գործիչների ևս, որ առանց ժողովրդի լայն աջակցության Հայաստանի ազատագրման գործում հնարավոր չէ հասնել հաջողության: Հետևաբար անհրաժեշտ է միավորել հայ երիտասարդությանը, նրանց դաստիարակել հայրենասիրության ու ազգային արժանապատվության ոգով: Հայ ժողովրդի մեջ ազատագրական գաղափարների տարածման, երիտասարդությանը հայրենի երկրի պատմությանն ու մշակույթին ծանոթացնելու համար անհրաժեշտ էր հայրենասիրական ոգով գրականություն ունենալ: Նման գրքեր տպագրելու համար հնդկահայ մեծահարուստ Շահամիր Շահամիրյանը 1771թ. Մադրաս քաղաքում հիմնում է հայկական տպարան: 1772թ. այդ տպարանում լույս է տեսնում Մովսես Բաղրամյանի «Նոր տետրակ, որ կոչի Յորդորակ» գիրքը: Հայ իրականության մեջ դա առաջին հրապարակախոսական տպագիր աշխատությունն էր: Գրքում ներկայացվում են հայ ժողովրդի հերոսական անցյալը, նրա աշխարհագրական լայնարձակ սահմանները և դրան հակադրվում է առկա վիճակը, երբ երկիրը շահագործվում է օտարների կողմից: Գիրքը կոչ է անում հայ երիտասարդներին դուրս գալ օտար բռնակալների դեմ և զենքի ուժով հասնել ազատության. «Խիզախությամբ եղեք, եղեք նմանվողներ մեր նախահոր՝ քաջ Արամի որդիներին, որ միգուցե թե այդպիսով կարողանանք վերագտնել մեր հայրենիքն Արարատյան»: «Նոր տետրակի» մեջ քննադատվում է միապետական կարգը՝ այն համարելով հայոց պետականության անկման պատճառներից մեկը: Մեկ մարդը ի վիճակի չէ անսխալ կառավարել, իսկ թագավորի սխալը դժբախտություն է երկրի համար: Ուստի առաջարկվում է ստեղծել սահմանադրություն և երկիրը կառավարել ժողովրդի ընտրովի ներկայացուցիչների միջոցով: Ստանալով «Նոր տետրակը» և զգուշանալով հայ երիտասարդների անժամանակ ապստամբելու վտանգից՝ Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսը խիստ միջոցների է դիմում: Նա հրամայում է հավաքել և այրել այդ գիրքը, փակել տպարանը և հեռացնել Մովսես Բաղրամյանին: Նրա սպառնալիքները, սակայն, չկասեցրին գրքի տարածումը: 1786թ. «Նոր տետրակը» թարգմանվում է ռուսերեն և լույս է տեսնում Պետերբուրգում, իսկ այնուհետև թարգմանվում նաև վրացերեն: Շարունակելով «Նոր տետրակի» գաղափարները՝ Մադրասի խմբի անդամներից Շ. Շահամիրյանը հրատարակում է «Որոգայթ փառաց» գիրքը: Այն ապագա հայկական պետության կառավարման համար նախատեսված օրենքների ժողովածու էր, որը պետք է կիրառվեր երկիրը օտար լծից ազատագրելուց հետո: Հայոց ապագա պետության բարձրագույն օրենսդիր մարմինը՝ «Հայոց տունը», պետք է կազմվեր ժողովրդի կողմից ընտրված պատգամավորներից: Հայաստանում պետք է իշխեր օրենքը: «Հայոց տունը» պարտավոր էր ստեղծել գործադիր իշխանություն (կառավարություն): Այդ նպատակով փոխանորդներից պետք է ընտրվեին տասներեք հոգի, որոնցից մեկը վիճակահանությամբ կարող էր դառնալ նախարար, իսկ մյուսները՝ նախարարի խորհրդակիցներ: Նախարարը լինելու էր օրենքների առաջին կատարողը և զորքի գլխավոր հրամանատարը: Հայաստանի բոլոր բնակավայրերը պետք է ունենային դպրոցներ: «Որոգայթ փառաց» գիրքը սահմանադրական հանրապետություն ստեղծելու ծրագիր էր և հայ քաղաքական մտքի կարևոր նվաճումներից մեկը:

Posted in պատմություն

Հնդկահայեր

18-րդ դարի կեսերից հայ ազատագրական շարժման մեջ սկսում են աշխուժանալ հայ գաղթօջախները: Դրանց մեջ առանձնահատուկ տեղ ուներ հնդկահայ գաղութը: Հնդկաստանում հայերը հաստատվել էին դեռևս 16-17-րդ դարերում և զբաղվում էին գերազանցապես վաճառականությամբ: Հայկական խոշոր և ծաղկուն համայնքներ կային Հնդկաստանի շատ քաղաքներում: 17-րդ դարի երկրորդ կեսից, երբ եվրոպական պետությունները փորձում էին ներթափանցել Հնդկաստան, հայերն արդեն այնտեղ մեծ կշիռ ունեին: Անգլիական «Արևելա-հնդկական ընկերությունը» Հնդկաստան մուտք գործելը դյուրացնելու նպատակով 1688թ. պայմանագիր է կնքում նրանց հետ: Դրա համաձայն հայերն իրենց ապրանքները անգլիական նավերով փոխադրելու իրավունք են ստանում: Ամրապնդվելով Հնդկաստանում՝ անգլիացիները ձգտում էին միայնակ տիրանալ հնդկական առևտրին և սկսում են հետզհետե սահմանափակել հայ վաճառականության իրավունքները: Անգլիացիները ունեին խոշոր նավատորմ, կանոնավոր բանակ, ուստի կարողացան զենքի ուժով տիրանալ գրեթե ամբողջ Հնդկաստանին: Հնդկահայ բուրժուազիան սկսում է գիտակցել հայրենիքի, սեփական պետության ու բանակի անհրաժեշտությունն ու նշանակությունը: Հնդկահայ այդ գործիչներից էր Հովսեփ Էմինը:

Posted in պատմություն

Պատմության առաջադրանքներ

1. Պատրաստվե՛ք  ներկայացնելու «Զինված պայքարը Արցախում և Սյունիքում» թեման /բանավոր, Հայոց  պատմության դասագիրք, 8-րդ դասարան, էջ 12-20/

2. Ինչո՞վ ավարտվեց Երևանի պաշտպանությունը: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ այն /ներկայացրե՛ք գրավոր/

3. Ո՞վ էր Դավիթ Բեկը: Ի՞նչ գիտեք նրա մասին /ներկայացրե՛ք գրավոր/

Սյունիքի Ազատագրման սկզբում հայերը համախմբված չէին և ստեղծված էին ոչ հարմար պայմաններ պաշպանվելու անընդհատ շարժվող լեզգի հրոսակախմբի հետ, այդ պատճառով Վրաստանի թագավորը, ով այդ ժամանակ Վախանգ վեցերորդն էր ուղարկեց Դավիթ Բեկին և այլ մարդկանց, այսպիսով Դավիթ Բեկի առաջնորդությամբ մենք հաջողությունների հասան:

4. Համեմատե՛ք Արցախի և Սյունիքի զինված պայքարը և դրանց արդյունքները /գրավոր/.

Առաջին տարբերությունն դա այն է, որ ի տարբերություն Արցախի Սյունիքն սկուզբում վատ վիճակում էր հայերի թուլության պատճառով, քանի որ հայերը համախմբված չէին և թուլացնում էին իրավիճակը, չհաշված այն փաստը, որ Սյունիքին անընդհատ հետապնդում էր անընդհատ շարժվող լեզգի հրոսախմբերը: Սյունիքում ինձ  թվում է մեծ հաջողություն կարելի է համար, այն փաստը, որ հայերը չհամախմբած լինելով, համնախմբվեցին և ազատագրեցին Զևայի և Որոտանի բերդերը, իսկ Արցախինը ուղակի անհաջող էր, քանի որ նրանք պարտվեցին: