Posted in Ֆիզիկա

Միջուկային էներգիա կամ ատոմային էներգիա

Միջուկային էներգիա կամ ատոմային էներգիա, միջուկային տարբեր ռեակցիաների՝ միջուկի ճեղքման, ջերմամիջուկային ռեակցիաների և ռադիոակտիվ տրոհման ժամանակ անջատվող էներգիա։ Դրսևորվում է որպես ալֆա-, բետա- մասնիկների, նեյտրոնների, ճեղքված միջուկների կինետիկ էներգիա կամ առաքվող գամմա ճառագայթման էներգիա և կարող է այդ մասնիկների ու ճառագայթների կլանումից հետո փոխարկվել ջերմային կամ էլեկտրական էներգիայի։ Ատոմային միջուկների կայունությունը որոշվում է կապի էներգիայով։ Որքան ավելի կայուն է միջուկը, այնքան մեծ է կապի էներգիան։ Մեկ նուկլոնին բաժին ընկնող տեսակարար կապի էներգիան Մենդելեևի պարբերական աղյուսակի միջին տարրերի համար մոտավորապես հավասար է 8 Մէվ-ի և փոքրանում է ամենաթեթև ու ամենածանր միջուկների դեպքում։ Հետնաբար, էներգիա անջատվում է միջուկային այնպիսի փոխարկումների (ռեակցիաների) ժամանակ, երբ առաջանում են կայուն (միջին մեծության) միջուկներ, այսինքն՝ ծանր միջուկների ճեղքման և թեթև միջուկների միացման դեպքում։

Posted in Ֆիզիկա

Ճառագայթաակտիվություն

Ճառագայթաակտիվության հայտնագործումը

1895 Թվականին գերմանացի ֆիզիկոս,գործարար Վիլհեմ Ռենտգենը պատահսբար հայտնագերծեց Х ճառագայթները, որոնք հետագայում կոչվեցին նրա անունով` Ռենտգենյան ճառագայթներ: Ռենտգենյան ճառագայները էլեկտրամագնիսական ալիքներ են, որոնք ունեն շատ կսրճ ալիքի երկարություններ և ունակ են անցնելու լույսի համար անթափանց մի շարք մրմինների` թղթի, փայտի, էբոլիտի, մարդու մարմնի, մետաղի շերտերի միջով: Մեկ տարի անց 1896թ. նույնպես պատահաբար ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անրի Բեկերելը հայտնագրծեց ճառգայթաակտիվության երևույթը: Նա ուսումնասիրում էր արևի լույսով նախապես ճառագայթահարված ուրանի աղերի լուսարձակումը ցանկանալով պարզել, թե ճառագայթահարման հետևանքով ուրանի աղերը, տեսանելի լույսից բացի, չե՞ն արձակում արդյոք ռենտգենյան ճառագայթներ: Բեկերելը լուսազգայուն թիթեղը փաթաթում էր լույսի համար անթափանց թղթով որի վրա դնում էր ուրանի աղի կտորներ և այս ամենը պահում արևի լույսի տակ: Թիթեղը երևակելուց հետոնա տեսավ, որ թիթեղի վրա ի հատ են եկել սևացումներ այն տեղերում որտեղ դրված էին ուրանի աղի կտորները: Այստեղից Բեկերելը երթադրեց, ուրանի աղի կտորները աղբյուր են անհայտ ճառագայթմն, որը ռենտգենյան ճառագայթման նման անցնում է լուսազգայուն թիթեղը պարուրող անթափանց թղթի միջով և սևացնում այն: Բեկերելը մի քանի անգամ փորձը կրկնեց: Ամեն անգամ Լուսազգայւն թիթեղը փաթաթելով տարբեր հաստությամբ լույսի համար անթափանց թղթերով, բայց բոլոր դեպքերում էլ նկատվում էր միևնույն երևույթը: Ուրանի ացի կտորների սևացաց հետքը լուսազգայուն թիթեղի վրա: Դրանից Բեկերելը եզրակացրեց, որ անհայտ ճառագայթումն առաջանում է արևի լույսի ազդեցությամբ, բայց մի անգամ ամպամած եղանակի պատճառով Բեկերելը ուրանի աղի նմուշները առանց արևի լույսով ճառագայթահարելու պահեց մութ դարակում մի քանի օր անց սակայն մեծ գիտնականին հատուկ ներըմբռնությամբ նա երևակեց դարակում դրված լուսազգայուն թիթեղը և զարմցավ: Նա նրա վրա տեսավ ուրանի աղի նույն սևացումները: Բեկերելին ոչինչ չէր մնում քան եզրակացնելու, որ ուրանի աղերը օժտված են ինքնակամ, առանց արտաքին գործոնների ազդեցության, ճառագայթելու հատկությամբ: Բեկերելը նաև պարզեց, որ ուրանի ճառագայթման ուժգնությունը որոշվում է միայն նրա քանակով և կախվսծ չէ այն բանից, թե ուրանը ինչ քիմիական միացության մեջ է: Ուրեմն ինքնակամ ճառագայթման հատկությամբ օժտված է, ոչ թե ուրանի այս կամ այն քիմիական միացությունը այլ հենց քիմիական տարր Ուրանը: Այս հանգամանքը, որ քիմիական միացության տեսակը բոլորովին չի ազդում ուրանի ճառագայթաակտիվության վրա ապացուցում է, որ հենց ուրանի ատոմի միջուկն է ճառագայթման աղբյուրը: Փորձերից պարզվել է, որ ուրանի ճառագայթաակտիվության հասարակության վրա չեն ազդում նաև արտաքին դաշտերը` ջերմաստիճանը, ճնշումը:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ո՞րն է բնական ճառագայթաակտիվության էությունը:

Ծանր միջուկների ինքնակամ ճառագայթման այդ երևույթը կոչվում է բնական ճառագայթաակտիվություն:

2. Ինչպե՞ս է հայտնագործվել բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը: 

Մեծ կարգաթիվ ունեցող միջուկները, որոնք կոչվում են ծանր միջուկներ, անկայուն են: Դրանք ժամանակի ընթացքում ինքնակամ փոխակերպվում են ավելի փոքր կարգաթիվ ունեցող միջուկների, միաժամանակ անջատելով էներգիա: Այդ երևույթը հայտնագործել է Անրի Բեկերելը 1896թ-ին, ուրանի աղերի վրա Արևի ճառագայթների ազդեցությունը հետազոտելիս:

3. Ատոմի՞, թե՞ միջուկի հատկություններով է պայմանավորված ճառագայթաակտիվությունը: 

Ճառագայթաակտիվությունը պայմանավորված է միջուկի հատկություններով:

4. Ի՞նչն է բնութագրական ճառագայթաակտիվության երևույթի համար:

Ճառագայթաակտիվության երևույթի ժամանակ մեծ կարգաթիվ ունեցող միջուկները ժամանակի ընթացքում ինքնակամ փոխակերպվում են ավելի փոքր կարգաթիվ ունեցող միջուկների և անջատում էներգիա:

5. Ո՞ր տարրերն են օժտված բնական ճառագայթաակտիվությամբ:

Ճառագայթաակտիվությունը լինում է բնական՝ պայմանավորված միջավայրում առկա ռադիոակտիվ տարրերով, և արհեստական՝ առաջացած մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով:

6. Ի՞նչ է հետևում մագնիսական դաշտում ճառագայթաակտիվ աղբյուրի առաքած փնջի՝ երեք առանձին փնջերի բաժանվելու փաստից:

Ռադիոակտիվ նյութերի արձակած ճառագայթման ֆիզիկական բնույթը պարզելու նպատակով Էռնեստ Ռեզերֆորդը դրանք անցկացրեց ուժեղ էլեկտրական /մագնիսական դաշտով, որտեղ ճառագայթումը բաժանվեց երեք մասի. մի մասը շեղվեց դեպի ձախ, մյուսը դեպի աջ, իսկ երրորդն ընդհանրապես չշեղվեց: Դա նշանակում էր, որ ծանր միջուկների փոխակերպումների հետևանքով ի հայտ են գալիս երեք տիպի ճառագայթումներ, որոնք անվանեցին α ,β և γ ճառագայթումներ:

7. Ի՞նչ է ∝ մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:

∝ ճառագայթումը հելիումի միջուկների հոսք է, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի +2e լիցք և He-ի ատոմի զանգված (իր մեջ պարունակում է 2 պրոտոն և 2 նեյտրոն):

8. Ի՞նչ է β մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:

β ճառագայթումն էլեկտրոնների փունջ է, և մասնիկների լիցքը հավասար է e-ի: β ճառագայթները անարգել անցնում են թղթի կամ ալյումինե նրբաթիթեղի միջով, իսկ 1մմ հաստությամբ կապարի կամ 5մմ հաստությամբ ալյումինի շերտերը գործնականում լրիվ կլանում են այն:

9. Ի՞նչ է γ մասնիկը: Թվարկեք դրա բնութագրերը:

γ ճառագայթումը, կարճ՝ 1010÷1013 մ ալիքի երկարությամբ էլեկտրամագնիսական ճառագայթում է: γ ճառագայթումն ընդհանրապես լիցք չունի, այդ պատճառով չի շեղվում էլեկտրական կամ մագնիսական դաշտով անցնելիս: γ ճառագայթումը, կարճ՝ 1010÷1013 մ ալիքի երկարությամբ էլեկտրամագնիսական ճառագայթում է: γ ճառագայթումը համարյա չի փոխազդում միջավայրի հետ և հեշտությամբ անցնում է նյութի միջով: 5սմ հաստությամբ կապարի շերտով γ ճառագայթումը նույնպես չի անցնում:

10. Ինչո՞վ է պայմանավորված ճառագայթաակտիվությունը ազդեցությունն օրգանիզմի վրա:

Ճառագայթաակտիվությունը նյութերի ճառագայթումը վնասում է օրգանիզմի բջիջները՝ խախտելով դրանց բնականոն գործունեությունը: Որքան շատ էներգիա է հաղորդում ճառագայթումն օրգանիզմին այնքան շատ են օրգանիզմում առաջացած վնասվածքները:

11. Ի՞նչ է ճառագայթման կլանված բաժնեչափը, և ի՞նչ միավորով է չափվում այն: 

Ճառագայթման կլանված բաժնեչափ է կոչվում ճառագայթման կլանված էներգիայի հարաբերությունը ճառագայթահարված նյութի զանգվածին: ՄՀ-ում այն չափում են գրեյներով:

12. Ի՞նչ է ճառագայթման բնական ֆոնը:

Ճառագայթման բնական ֆոնը այն է, երբ ճառագայթումը բնական է, օրինակ՝ տիեզերական ճառագայթները կամ շրջապատի ճառագայթաակտիվությունը:

13. Ճառագայթման ո՞ր բաժնեչափն է մահացու մարդու համար:

Ճառագայթման պայմաններում աշխատող մարդկանց համար տարեկան առավելագույն բաժնեչափը սահմանված է 5*10-2Գր: Կարճ ժամանակում ստացած 3:5Գր ճառագայթման բաժնեչափը մահացու է:

14. Մարդու ո՞ր օրգան-համակարգերն են հատկապես խոցելի ճառագայթահարման նկատմամբ:

Ճառագայթահարման համար հատկապես խոցելի են հատկապես կարմիր ողնուղեղի և արյունաստեղծ համակարգի այլ տարրերը: Ճառագայթահարման ազդեցության նկատմամբ նաև խոցելի է մանկան օրգանիզմը: Ճառագայթահարումը նաև բացասաբար է անրադառնում ժառանգականության կոդի վրա:

15. Ի՞նչ օգտակար ազդեցություն ունի փոքր չափերով ճառագայթահարումը:

Փոքր չափի ճառագայթահարումը կարող է բուժել հիվանդություններ, օրինակ՝ քաղցկեղ:

Posted in Ֆիզիկա

Աչք և տեսողություն

Արտաքին միջավայրից տեղեկատվության 80-90 տոկոսը մարդը ստանում է Տեսողական վերլուծիչի օգնությամբ։ Հաղորդիչ հատվածը ընդգրկում է նաև տեսողական նյարդն ու գլխուղեղում տեղադրված տեսողական կենտրոնները։ Աչքը կազմված է օժանդակ ապարատներից և ակնագնդից։Օժանդակ ապարատի մեջ են մտնում ակնագնդի մկանները,հոնքերը,կոպերը, արտևանունքները,շաղկապենին,արցունքագեղձերը։ Աչք կամ ակնագունդը տեղադրված է ոսկրային ձագարում՝ ակնակապիճում։ Հետևից և կողքից աչքը արտաքին ազդակներից պաշտպանվում է ոսկրային պատերով, առջևից՝ կոպերով։ Կոպերը, հոնքերը և արտևանունքները աչքը պաշտպանում են արտաքին վնասակար ներգործությունից։ Հոնքերը տարբեր կողմեր են հեռացնում ճակատից հոսող հեղուկը, կոպերը և արտևանունքներն աչքերը պաշտպանում են փոշուց, արցունքագեղձերն արտազատում են արցունք, որը խոնավացնում է ակնագնդի մակերեսը, հեռացնում օտար մարմինները, տաքացնում աչքը։ Շաղկապենին լորձաթաղանթի նման շարակցական թափանցիկ պատյան է, որը ծածկում է կոպերի հետին մակերեսները։ Ակնագունդը շարժող մկանների կծկումների շնորհիվ մարդը կարողանում է փոխել հայացքի ուղղությունը։ Ակնագունդն ունի մի քանի թաղանթ, արտաքինը՝ սպիտակուցային թաղանթը (սպիտապատյան, կարծրաթաղանթ), սպիտակ անթափանց հյուսվածք է, որն աչքի առաջային մասում վերածվում է թափանցիկ եղջերաթաղանթի։ Ծիածանաթաղանթը տեղակայված է եղջերաթաղանթի հետևում։ Ծիածանաթաղանթի կենտրոնում կա կլոր անցք՝ բիբը, և դրանից կախված՝ աչք։Ծիածանաթաղանթի հյուսվածքը պարունակում է հատուկ ներկող նյութ՝ մելանին գունակը, որի քանակությունից է կախված աչքի գույնը (մոխրագույն, երկնագույնից մինչև դարչնագույն, համարյա սև)։ Տեսողության տարածված խանգարումներ են կարճատեսությունը և հեռատեսությունը, որոնք լինում են բնածին և ձեռքբերովի։ Բնածին կարճատես մարդկանց ակնագունդը երկարացած է, և աչքից հեռու գտնվող առարկաների ատկերներն առաջանում են ոչ թե ցանցաթաղանթի վրա, այլ նրա առջևի մասում։ Ձեռքբերովի կարճատեսությունը զարգանում է ակնաբյուրեղի ուռուցիկության մեծացման հետևանքով։ Այն կարող է առաջանալ ոչ ճիշտ նյութափոխանակության, աչքի հիգիենայի կանոնները չպահպանելու դեպքում։ Կարճատես մարդկանց հեռու գտնվող առարկաների ուրվագծերն աղոտ են թվում։ Երկգոգավոր ոսպնյակներով ակնոցները փոքրացնում են լույսի ճառագայթների բեկումը, և առարկայի պատկերը տեղափոխվում է ցանցաթաղանթի վրա։ Բնածին հեռատեսության դեպքում ակնագունդը կարճացած է, որի պատճառով մոտ գտնվող առարկաների հստակ պատկերներն առաջանում են ցանցաթաղանթի հետևում։ Ձեռքբերովի հեռատեսությունը զարգանում է ակնաբյուրեղի ուռուցիկության փոքրացման հետևանքով։ Երկուռուցիկ ոսպնյակներով ակնոցները մեծացնում են ճառագայթների բեկումը և օգնում են մոտ գտնվող առարկաների պատկերը ցանցաթաղանթի վրա առաջանալուն։ Տեսողության վրա վնասակար ներգործություն ունեն A վիտամինի պակասը, ոգելից խմիչքները, թմրանյութերը, ծխելը, հատկապես պատանեկան հասակում։ Ծխախոտի նիկոտինը և մյուս թույներն առաջացնում են տեսողական նյարդի վնասվածք։

 

Posted in Ֆիզիկա

Էլեկտրական հոսանքի աղբյուրները

Հոսանքի առաջին պարզագույն աղբյուրը դա գալվանական տարրն է, այն դեռ չի կորցրել իր գործնական նշանակությունը: Գալվանական տարրը կազմված է երկու տարբեր մետաղե ձողերից կամ թիթեղներից, որոնք կոչվում են էլեկտրոդներ: Էլեկտրոդներն ընկղմված են էլեկտրոլիտի մեջ: Էլեկտրոլիտը ծծմբական թթվի թույլ ջային լուծույթն է: Էլեկտրոդի այն մասը, որն ընկղմված չէ էլեկտրոլիտի մեջ, ծառայում է, որպես սեղմակ: Սեղմակներն հաղորդալարերով միացվում է էլեկտրական էներգիայի սպառիչ: Դրական էլեկտրոդն անվանում են անոդ, իսկ բացասականը՝ կաթոդ:

Posted in Ֆիզիկա

Ատոմի կառուցվածք

Էլեկտրոններ կան բոլոր մարմիններում, այդ իսկ պատճառով բոլոր մարմինները կարելի է էլեկտրականացնել: Էլեկտրոնները գտնվում են ատոմում:Ատոմի դրական լիցքավորված միջուկը գտնվում է ատոմի մեջտեղում, իսկ էլեկտրոնները պտտվում են նրանից շատ մեծ հեռավորության վրա: Էլեկտրոնները ձգվում են միջուկից, բայց պտտվելու պատճառով չեն ընկնում նրա վրա, ինչպես,օրինակ Երկիրը չի ընկնում Արեգակի վրա: Ամեն նյութի յուրաքանչյուրբ ատոմ նման է փոքր Արեգակնայի համակարգի, որի կենտրոնում միջուկն է. Էլեկտրոնները պտտվում են միջուկի շուրջը, ինչպես մոլորակներ՝ Արեգակի: Սովորական վիճակում բոլոր մարմինները էլեկտրաչեզոք են, ուրեմն ատոմներն էլ էլեկտրաչեզոք: Այսինք էլեկտրոնների գումարային լիցքի բացարձակ արժեքը հավասար է միջուկի լիցքին: Որոշակի պայմաններում ատոմից կարող են պոկվել կամ միանալ էլեկտրոննե, և այդ դեպքում էլեկտրոնների ընդհանուր լիցքը կփոխվի: Մինչդեռ միջուկի լիցքը փոխելը շատ դժվար է: Իսկ եթե այն փոխվի, ապա կառաջանա արդեն մի այլ քիմիական տարր: Ատոմի միջուկում կան դրական լիցքավորված մասնիկներ՝պրոտոնները և չեզոք մասնիկներ՝նեյտրոններ: Մի քանի էլեկտրոն կորցրած ատոմը արդեն չեզոք չէ. այն ունի դրական լիցք, իսկ եթե ատոմին միանա մի քանի էլեկտրոն այն ձեռք կբերի բացասական լիցք:

Posted in Ֆիզիկա

Մարմինների էլեկտրականացում․ Կուլոնի օրենք

Ակնհայտորեն երևում է նաև, որ ձգողության այդ ուժը բազմաթիվ անգամ գերազանցում է նույն մարմինների գրավիտացիոն փոխազդեցության ուժը: Այս նոր փոխազդեցությանն անվանում են էլեկտրական (հուներեն «էլեկտրոն» բառը նշանակում է սաթ), փոխազդող մարմիններին՝ էլեկտրականացած, իսկ պրոցեսը՝ էլեկտրականացում:Մարմինների էլեկտրական փոխազդեցությունը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է էլեկտրական լիցք և նշանակվում q տառով:ՄՀ-ում էլեկտրական լիցքի միավորը Կուլոնն է (1 Կլ)՝ ի պատիվ Շառլ Կուլոնի (1736−1806 թթ.), ով ձևակերպել է էլեկտրական լիցքերի փոխազդեցության օրենքը: Նշանակում է գոյություն ունի երկու տեսակի էլեկտրական լիցք: Ամերիկացի ֆիզիկոս Բենջամին Ֆրանկլինի առաջարկով մետաքսով շփված ապակու վրա առաջացած լիցքն անվանեցին դրական և վերագրեցին «+» նշան, իսկ բրդով շփված սաթի վրա առաջացած լիցքին՝ բացասական և վերագրեցին «−» նշան: Այս նշանակումից հետո կարելի է սահմանել լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության կանոնը:

Posted in Ֆիզիկա

Էլեկտրականություն

Էլեկտրականությունը մեր տրամադրության տակ գտնվող էներգիայի ամենաօգտակար տեսակներից է: Էլեկտրականությամբ են աշխատում գրպանի լապտերները, հեռուստացույցները, սառնարանները, լվացքի մեքենաները, էլեկտրաքարշները և շատ սարքեր ու սարքավորումներ: Էլեկտրականությունը ստացվում է ինչպես մեր ձեռքին գտնվող փոքրիկ մարտկոցներից, այնպես էլ մեզանից հեռու գտնվող հսկա գեներատորներից: Հազարամյակներ շարունակ մարդիկ ականատես են եղել բնության ահեղ երևույթին՝ կայծակի շլացուցիչ բռնկմանը, և միայն մեզանից շուրջ 100 տարի առաջ նրանք սովորեցին օգտագործել բնության էլեկտրական ուժերը, էլեկտրականությանը «հարկադրեցին ծառայել» իրենց: Բնության մեջ կան լիցքավորված մանրագույն մասնիկներ: Դրանց մի մասն ունի դրական, մյուսը՝ բացասական լիցք: Բացասական լիցքով ամենափոքր մասնիկները կոչվում են էլեկտրոններ: Դրանք կարող են ուղղորդված շարժվել մետաղե հաղորդիչների ներսում: Հենց այդ լիցքավորված մասնիկների կանոնավոր հոսքը մի ուղղությամբ՝ էլեկտրական հոսանքն է: Այն նյութերը, որոնց միջով կարող է էլեկտրական հոսանք անցնել, կոչվում են հաղորդիչներ: Մետաղները, օրինակ՝ պղինձը և ալյումինը, լավ հաղորդիչներ են: Ածխածինը (գրաֆիտ) նույնպես հաղորդիչ է: Նյութերը, որոնք հոսանք չեն հաղորդում, կոչվում են մեկուսիչներ: Վերջիններիս թվին են պատկանում ռետինը և պլաստմասսաները: Էլեկտրական մալուխների հաղորդալարը պատրաստվում է պղնձից և փաթաթվում մեկուսիչով, որպեսզի հոսանքը մի հաղորդալարից չանցնի մյուսին կամ մալուխին ձեռք տվողին: Շատ ցածր ջերմաստիճաններում (-200օC և ավելի ցածր) որոշ նյութեր դառնում են գերհաղորդիչներ, այսինքն՝ զրկվում են դիմադրությունից: Որպեսզի էլեկտրական փոքրիկ լամպը լուսարձակի, այն հարկավոր է միացնել մարտկոցին: Վերջինս ունի 2՝ դրական (+) և բացասական (-) արտանցիչներ: Եթե դրանք միացնենք հաղորդիչով, օրինակ` փոքրիկ լամպով և հաղորդալարերով, ապա էլեկտրոնները բացասական արտանցիչից հաղորդիչի միջով կհոսեն դեպի դրականը: Այս ամբողջ հաղորդաշղթան (հաղորդալարերը, փոքրիկ լամպը և մարտկոցը միասին) կոչվում է էլեկտրական շղթա: Եթե դրան միացնենք նաև անջատիչը, ապա հոսանքը կարելի է միացնել և անջատել: 
Մենք մտնում ենք տուն, սեղմում անջատիչի կոճակը, և սենյակում իսկույն վառվում է էլեկտրական լամպը: Ինչո՞ւ. որովհետև, սեղմելով անջատիչի կոճակը, մենք միացրինք էլեկտրական շղթան: Լամպի պարույրի միջով անցնող էլեկտրոններն իրենց ճանապարհին սկսում են այս ու այն կողմ «հրել» թելիկի մետաղի ատոմներին, որից թելիկը վայրկենապես շիկանում է և լուսարձակում: Որքան ուժեղ է էլեկտրոնների հոսքը, և բարձր պարույրի դիմադրությունը, այնքան ավելի է շիկանում լամպի թելիկը, և այնքան ավելի վառ է լուսարձակում այն: Ավելի հաստ հաղորդալարից պատրաստված նույնպիսի պարույրներ տաքացնում են էլեկտրական արդուկներն ու սալիկները: Այս երևույթը կիրառվում է նաև գործարանային էլեկտրական վառարաններում՝ մետաղ հալելու համար: Միայն թե այդ վառարաններում պարույրները պատրաստված են մատի հաստության մետաղալարից: Էլեկտրական շղթան օգտագործում են նաև միացվող ու անջատվող էլեկտրամագնիս պատրաստելու համար: Էլեկտրական խաղալիքների աշխատանքի համար բավական է նույնիսկ էլեկտրական մարտկոցից ստացվող հոսանքը: Իսկ որպեսզի լուսարձակեն միլիոնավոր լամպեր, աշխատեն մեծ հաստոցների ու մեքենաների  շարժիչները, շարժվեն տրամվայներն ու էլեկտրաքարշները, անհրաժեշտ է մեծ քանակությամբ էլեկտրական էներգիա: Այդ էներգիան ստանում են էլեկտրակայաններում և էլեկտրահաղորդման գծերով մատակարարում քաղաքներին ու գյուղերին: Էլեկտրական հոսանքը, որպես ֆիզիկական մեծություն, բնութագրվում է ուժով, աղբյուրի լարումով ու հզորությամբ: Էլեկտրական հոսանքի ուժը չափվում է Ամպերով (Ա), որը համեմատական է 1 վ-ում հաղորդչով անցնող էլեկտրոնների թվին: Էլեկտրական աղբյուրի լարումը չափվում է Վոլտով (Վ) և բնութագրում է այն ուժը, որով հաղորդչում հրվում են էլեկտրոնները: 1,5 Վ լարումով մարտկոցին ձեռք տալը վտանգավոր չէ: Սակայն չի կարելի ձեռքով բռնել, ասենք, 220 Վ լարումով ցանցի մերկ հաղորդալարը, որովհետև հոսանքը, անցնելով մարդու մարմնով, կարող է նրան սպանել: Իսկ հոսանքի հզորությունը չափվում է Վատտով (Վտ), որը աղբյուրի` աշխատանք կատարելու կամ ջերմություն անջատելու կարողությունն է: Որքան մեծ է, օրինակ, սպառիչի հզորությունը, այնքան այն ավելի շատ էլեկտրականություն է ստանում և լույս ու ջերմություն անջատում 1 վ-ում: 
Posted in Ֆիզիկա

Նյութի ագրեգատային վիճակը

Նյութը կարող է ունենալ 3ագրեգատային վիճակ` պինդ, հեղուկ, գազային և հազվադեպ նաև պլազմայի տեսքով: Ընդհանրապես նյութի ագրեգատային վիճակը կախված է մոլեկուլների ասավորությունից և նաև այդ մոլեկուլների շարժումից: Շատ հաճախ նյութերը կարող են փոխել իրենց ագրեգատային վիճակները՝այսինքն մի ագրեգատային վիճակից դառնան այլ ագրեգատային վիճակով նյութ: Առօրյայում շատ հանդիպող նյութը՝ջուրն է: Ջուրը պինդ ագրեգատային վիճակով հանդիսանում է որպես սառույց, հեղուկ ագրեգատային վիճակով՝որպես սովորական ջուր, իսկ գազային ագրեգատային վիճակով հանդիսանում է՝ամպերի տեսքով: Պինդ (բյուրեղային) վիճակից նյութի անցումը հեղուկ վիճակի կոչվում է  հալում,իսկ հակառակ պրոցեսը՝  բյուրեղացում կամ  պնդացում: Նյութի անցումը հեղուկ վիճակից գազայինի կոչվում է շոգեգոյացում, հակառակ պրոցեսը կոչվում է խտացում (կոնդենսացիա, լատ. «կոնդենսատիո»՝ «խտացում» բառից: Նյութի անցումը պինդ վիճակից գազայինի (շրջանցելով հեղուկ վիճակը) կոչվում է սուբլիմացիա (լատ. «սուբլիմո»՝ «բարձրացնում եմ» բառից), հակառակ պրոցեսը՝  դեսուբլիմացիա: Նշեմ նաև, որ պինդ մարմինը հալեցնելու համար կամ նրա ագրեգատային վիճակը հեղուկի փոխելու համար անհրաժեշտ է նրան ջերմաքանակ հաղորդել: 1 կգ բյուրեղային նյութը նույն  ջերմաստիճանի հեղուկի վերածելու համար, կոչվում է հալման տեսակարար ջերմություն:

Posted in Ֆիզիկա

Առաջադրանքներ Գայանե Մխիթարյանի խնդրաքրքից

Ջերմաքանակ

Տարբերակ 1

1.Ջերմաքանակ անվանում են ներքին էներգիայի այն մասը, որը մարմինը ստանում կամ կորցնում է ջերմահաղորդման ժամանակ:

2.Ինչ միավորով է չափվում մարմնի ներքին էներգիան:

  1. Ջ, կՋ, 2.Ջ/վ, կՋ/վ, 3.Ջ(կգ C), կՋ(կգ C), 4. Վտ, կՎտ

3. Ցինկի տեսակարար ջերմունակությունը՝ 380Ջ(կգ C) նշանակում է 1կգ զանգվածով ցինկը 1C տաքացնելու համար պահանջվում է 380Ջ էներգիա:

4.Հավասար զանգվածերով ջրին, սպիրտին, կերոսինին և բուսական յուղին հաղորդվում են հավասար ջերմաքանակներ: Հեղուկներից ո՞րի ջերմաստիճանը ավելի շատ կմեծանա:

  1. ջրինը, 2.սպիրտինը, 3.կերոսինինը 4.բուսական յուղինը

Տարբերակ 2

  1. Տեսակարար ջերմունակություն են անվանում ջերմության այն քանակը, որն անհրաժեշտ է մարմինը 1C տաքացնելու համար,
  2. Մարմինը տրված չափով տաքացնելու համար անհրաժեշտ ջերմաքանակը կախված է նյութի տեսակից, նրա զանգվածից և ջերմաստիճանի փոփոխությունից
  3. Այն ջերմաքանակը, որն անհրաժեշտ է տվյալ նյութի մեկ կիլոգրամի ջերմաստիճանը 1C ով փոփոխելու համար անվանում են այդ նյութի տեսակարար ջերմունակություն
  4. Բուսական յուղը

Տարբերակ 3

  1. Ջերմաքանակ են անվանում ներքին էներգիայի այն մասը, որը մարմինը ստանում կամ կորցնում է ջերմահաղորդման ընթացքում:
Posted in Ֆիզիկա

Կոնվեկցիյաի վերաբերյալ փորձ

Անհրաժեշտ պարագաներ և նյութեր՝

Ամրակալան թաթիկով, հրակայուն անոթներ՝սրվակ, փորձանոթ, P-ձև անոթներ, ջուր, կալիումի պերմանգանատ, սպիրտայրոց

Նպատակը՝

Այս փորձի շնորհիվ մենք պետք է ավելի լավ հասկանանք կոնվեկցիա և դիֆուզիա թեմաները, տեսնել, թե ինչպես են նրանք աշխատում և ի վեջո ականատես լինենք այդ երևույթներին, տեսնելով այդ շերտերը և քննարկելով ավելի լավ յուրացնել դասի բովանդակությունը:

Ընթացքը՝

Ամրակալանով ամրացնում ենք անոթը, նրա մեջ լցնում ենք ջուրը, այնուհետև լցնում ենք կալիումի պերմանգանատը կամ մարգանցովկան: Լցնելուց հետո այն սկսում ենք տաքացնել սպիրտայրոցով և հետևում ենք ընթացքին: Ընթացքը շատ հետաքրիքր է, քանի որ այստեղ կատարվում է երկու երևույթ՝դիֆուզիա և կոնվեկցիա: Սկզբում այն չի շարժվում, այնուհետև հստակ երևում են շերտերը, քանի որ տաք շերտը բարձրանում է վերև, իսկ սառը շերտը իջնում է և շերտերը գունավորելով մենք կարողանում ենք ավելի ստույգ հետևել փորձին և ավելի հասկանալի դաձնել դասի բնույթը: